Dzisiaj w planach jakieś drobne atrakcje turystyczne i głównie dawne gotyckie kościoły ewangelickie. Zaczynamy od wioski Dobrzyki. Kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Dobrzykach to parafialna świątynia rzymskokatolicka położona w powiecie ostródzkim. Jest to główny kościół parafii obejmującej kilka okolicznych miejscowości, m.in. Dobrzyki, Siemiany i Jerzwałd.
Początki miejscowej wspólnoty sięgają średniowiecza – wieś Dobrzyki została lokowana jeszcze w XIII wieku, w okresie państwa krzyżackiego. Według przekazów historycznych już w tym czasie istniała tu fundacja kościelna, a pierwsze świątynie mogły powstawać około XIV wieku. W kolejnych stuleciach, podobnie jak wiele kościołów na tym terenie, świątynia funkcjonowała również jako zbór ewangelicki w okresie reformacji, a po II wojnie światowej została ponownie przejęta przez Kościół katolicki.
Kolejne na trasie jest miasteczko Zalewo, mamy tutaj kolejny kościół, ciekawą plebanię, basztę i szachulcową stodołę. To jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych miasta i jednocześnie przykład gotyku ceglanego na Warmii i Mazurach. Świątynia została wzniesiona w XIV wieku — budowę rozpoczęto około 1320 roku, a zakończono w połowie XIV stulecia. Konsekracja kościoła nastąpiła 4 grudnia 1351 roku, co czyni go jedną z najstarszych budowli w regionie.
Architektonicznie jest to kościół orientowany, jednonawowy, z wydzielonym, węższym prezbiterium od wschodu i masywną wieżą od strony zachodniej. Wieża została dobudowana w XV wieku i ma dziś ok. 30–45 m wysokości (w zależności od źródeł i pomiarów historycznych). W swojej historii kościół wielokrotnie przebudowywano i remontowano. W okresie reformacji aż do 1945 roku był użytkowany przez wspólnotę ewangelicką, a po II wojnie światowej został przejęty przez katolików.
Wnętrze jest stosunkowo proste — z płaskim stropem — co jest typowe dla wielu gotyckich kościołów halowych i salowych w Prusach. Na przestrzeni wieków dodawano wyposażenie i elementy wystroju, m.in. ołtarze i detale neogotyckie.
W miasteczku trafiamy też na dzień targowy, więc idziemy się przejść po straganach, Kasia nawet wyszperała jakieś tanie koszulki i sobie nabyła drogą zakupu.
W Zalewie Jezioro Ewingi można podziwiać z wieży widokowej. Stanowi jeden z najlepszych punktów widokowych w okolicy i jest często odwiedzana przez spacerowiczów oraz osoby fotografujące krajobrazy. Wieża ma prostą, użytkową konstrukcję i nie jest bardzo wysoka, ale jej położenie przy brzegu jeziora sprawia, że oferuje szeroką panoramę na Zalewo, taflę jeziora Ewingi oraz otaczające miasto tereny zielone. Przy dobrej pogodzie widać także dalsze fragmenty Pojezierza Iławskiego.
Obok wieży znajduje się marina, a przy wjeździe znaczek kampera, więc idziemy obczaić co to za miejsce. Okazuje się, że marina wygospodarowała miejsce na kampery. Można tu zaparkować za niewielką opłatą, podłączyć się do prądu, czy uzupełnić zapas wody. Pogadaliśmy z bosmanem, zrobiliśmy zdjęcia i dodamy miejsce do aplikacji Grupy Biwakowej. Przy okazji uzupełniliśmy sobie wodę i zakupiliśmy świeże ryby od wędkarza.
W Przezmarku rzuciliśmy okiem na tutejszy zamek krzyżacki. to średniowieczna warownia położona na półwyspie między jeziorami Motława Wielka i Motława Mała. Choć dziś zachowała się głównie w formie ruin, obiekt nadal jest jednym z ciekawszych przykładów dawnej architektury obronnej państwa krzyżackiego na Powiślu. Pierwsza warownia powstała w tym miejscu już w drugiej połowie XIII wieku jako drewniano-ziemny gród Krzyżaków, wzniesiony na miejscu wcześniejszego grodu pruskiego. Murowany zamek z cegły zaczęto budować około 1316 roku z inicjatywy komtura dzierzgońskiego Lutera z Brunszwiku. Prace trwały do około 1331 roku.
Zamek pełnił początkowo funkcję siedziby prokuratora krzyżackiego, a później wójta. Dzięki położeniu na wysokim półwyspie i systemowi fos był bardzo trudny do zdobycia. Mimo to w 1410 roku został przejęty bez walki przez wojska króla Władysław Jagiełło po bitwie pod Grunwaldem. Rok później, na mocy I pokoju toruńskiego, wrócił jednak do Zakonu Krzyżackiego. W kolejnych wojnach polsko-krzyżackich był wielokrotnie niszczony i odbudowywany.
Średniowieczny kompleks składał się z zamku głównego oraz ufortyfikowanego przedzamcza oddzielonych fosą. Całość otaczały podwójne mury obronne. Najbardziej charakterystycznym elementem była wysoka, prostokątna wieża narożna, która częściowo zachowała się do dziś.
W XVI wieku warownię przebudowano bardziej na rezydencję mieszkalną niż twierdzę. Podczas potopu szwedzkiego obiekt służył jako kwatera wojsk szwedzkich. Od XVIII wieku rozpoczęła się jego stopniowa degradacja — mury rozbierano, wykorzystując cegły do budowy okolicznych domów.
W XX wieku prowadzono prace zabezpieczające i archeologiczne. Obecnie ruiny są własnością prywatną, ale teren bywa udostępniany turystom. Zachowały się fragmenty murów, piwnice dawnego skrzydła oraz charakterystyczna sześciokondygnacyjna wieża przedzamcza.
Obok zamku znajduje się niewielki kościół. Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Przezmarku to jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych na Wysoczyźnie Elbląskiej. Świątynia ma gotycki rodowód i została wzniesiona w XIV wieku — pierwsze wzmianki o niej pochodzą z około 1345 roku.
Budowa przebiegała etapami. Najpierw powstało prezbiterium, później nawa, następnie wieża, a w XV wieku dobudowano okazałą kruchtę. Zachował się także niezwykle cenny dzwon odlany w 1403 roku — jeden z najstarszych tego typu zabytków w regionie.
W XVI wieku świątynię przejęła społeczność protestancka, co wpłynęło na wystrój wnętrza. Kościół ucierpiał w pożarze w 1573 roku, ale został odbudowany. Dzisiejszy wygląd obiektu jest w dużej mierze efektem późniejszych renowacji i odbudowy po zniszczeniach.
Kolejny ciekawy kościół odwiedzamy w Starym Dzieżgoniu. Jadąc tam siedzi nam na zderzaku mała ciężarówka, w końcu nas wyprzedza i gna dalej. Spotykamy ją w Dzieżgoniu, koło radiowozu drogówki z radarem. No to sobie pośpieszył.
Kościół Wniebowstąpienia Pańskiego w Starym Dzierzgoniu to zabytkowa świątynia o średniowiecznych korzeniach, należąca do diecezji elbląskiej. Jest jednym z najważniejszych obiektów sakralnych w okolicy Starego Dzierzgonia i świadectwem skomplikowanej historii tych ziem – od czasów krzyżackich, przez reformację, aż po współczesność.
Pierwszy kościół w tej miejscowości powstał prawdopodobnie już w XIII wieku, po ustabilizowaniu się panowania krzyżackiego na Powiślu. Odbudowę świątyni nakazywał traktat dzierzgoński z 1249 roku. Obecny gotycki kościół wzniesiono najpewniej w latach 1350–1360.
Budowla reprezentuje architekturę gotyku ceglanego charakterystyczną dla dawnych Prus. Świątynia była wielokrotnie przebudowywana i zmieniała wyznanie. W XVI wieku, w okresie reformacji, funkcjonował tu zbór protestancki, a kościół przez długi czas pozostawał w rękach ewangelików. Dopiero po II wojnie światowej obiekt wrócił do Kościoła katolickiego; został ponownie poświęcony 8 grudnia 1958 roku. Sama parafia katolicka została reaktywowana w 1957 lub 1962 roku – źródła podają obie daty.
W XVII i XVIII wieku w parafii odprawiano nabożeństwa w języku polskim, co świadczy o obecności ludności polskiej na tym obszarze mimo silnych wpływów niemieckich i protestanckich.
Kościół stoi w centrum wsi i wyróżnia się masywną bryłą oraz wieżą dominującą nad okolicznym krajobrazem. Wnętrze zachowało elementy historycznego wyposażenia, choć część wystroju pochodzi z okresów późniejszych niż średniowiecze. Parafia obejmuje również filie w Przezmarku i Monastyrzysku.
Świątynia jest nie tylko miejscem kultu, ale także ważnym zabytkiem regionu Powiśla, przypominającym o wielokulturowej historii dawnych ziem pruskich i pomorskich.
Kolejny obiekt związany ze wczorajszym szlakiem powieści Nienackiego, to Pałac w Kamieńcu. Tomasz – Pan Samochodzik spotkał się w ruina z Dyrektorem Marczakiem w tomie Pan Samochodzik i Niewidzialni.
Pałac Finckenstein — dawniej znany jako Schloss Finckenstein — był jedną z najbardziej imponujących rezydencji późnego baroku w dawnych Prusach Wschodnich. Przez lata określano go mianem „pruskiego Wersalu” ze względu na skalę założenia pałacowo-parkowego i reprezentacyjny charakter budowli.
Pałac powstał w latach 1716–1720 z inicjatywy hrabiego Albrechta Conrada von Finckensteina, ważnego pruskiego ministra i doradcy króla Fryderyka Wilhelma I. Projekt przypisuje się francuskiemu architektowi Jeanowi de Bodtowi, natomiast realizację prowadził John von Collas. Rezydencja reprezentowała dojrzały barok inspirowany architekturą francuską: monumentalny korpus główny, mansardowy dach, ryzality oraz bogate detale z piaskowca. Otaczały ją geometryczne ogrody, kanały wodne i park krajobrazowy.
Największą sławę pałac zdobył w epoce napoleońskiej. W 1807 roku przebywał tutaj Napoleon Bonaparte, który urządził w Finckenstein swoją główną kwaterę podczas kampanii przeciw Rosji i Prusom. To właśnie stąd prowadził korespondencję dyplomatyczną i planował działania wojenne. Według przekazów miał powiedzieć po przybyciu: „Nareszcie pałac” („Enfin un château”). W Kamieńcu pojawiła się również Maria Walewska, co nadało miejscu dodatkową legendę romantyczną.
W XVIII i XIX wieku majątek należał kolejno do rodów Finckensteinów i Dohna-Schlobitten. Sam pałac był centrum ogromnych dóbr ziemskich i jednym z symboli potęgi pruskiej arystokracji. Rozbudowywano park, tworzono dekoracyjne urządzenia wodne i pawilony ogrodowe.
Druga wojna światowa przyniosła katastrofę. Po 1945 roku pałac został splądrowany i częściowo spalony. Ostateczny pożar w 1947 roku doprowadził do zamiany rezydencji w ruinę. Do dziś zachowały się monumentalne fragmenty murów, elementy dekoracji oraz część założenia parkowego. Ruiny nadal robią ogromne wrażenie skalą i należą do najbardziej malowniczych pozostałości architektury rezydencjonalnej dawnych Prus Wschodnich.
Obecnie Pałac Finckenstein jest popularnym celem turystycznym i fotograficznym, szczególnie dla miłośników historii, architektury oraz urbexu. Choć nie został odbudowany, uchodzi za jeden z najważniejszych i najbardziej romantycznych kompleksów ruin pałacowych północnej Polski.
W Kamieńcu odwiedzamy też ostatni kościół na naszej dzisiejszej trasie, szkoda tylko, że jest zamknięty. Świątynia należy do diecezji elbląskiej i dekanatu Susz. Parafia została erygowana w 1957 roku przez biskupa warmińskiego Tomasza Wilczyńskiego.
Obecny kościół ma jednak znacznie starszą historię. Budynek powstał w 1706 roku jako świątynia ewangelicka dla lokalnej społeczności protestanckiej. Po II wojnie światowej został przejęty przez Kościół rzymskokatolicki i zaadaptowany do potrzeb nowej parafii katolickiej.
Architektura świątyni zachowała wiele cech charakterystycznych dla dawnych kościołów protestanckich. Wnętrze jest stosunkowo skromne, pozbawione bogatego barokowego wystroju typowego dla wielu katolickich świątyń. Zwracają uwagę empory oraz układ organów, co podkreśla ewangelickie pochodzenie budowli. Dzięki temu kościół wyróżnia się na tle innych świątyń regionu.
Parafia obejmuje kilka okolicznych miejscowości, między innymi Kamieniec, Bornice, Lubnowy Wielkie, Lubnowy Małe, Dąbrówkę, Dolinę i Rudniki. Do parafii należą również kaplice filialne: pw. Brata Alberta w Bornicach oraz pw. Dobrego Pasterza w Lubnowach Wielkich.
Patronką kościoła jest Matka Boża Królowa Świata, a odpust parafialny obchodzony jest 31 maja, w święto Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.
Na biwak zjeżdżamy nad Jezioro Burgale, jest tu fajna plaża i miejsce piknikowe. Miejscówka naprawdę fajna, oddalona od zabudować, zaszyta w lesie. Jest miejsce na ognisko, a my mamy ryby i z grilla były by najfajniejsze, ale dzisiaj pogoda nie współpracuje i się bardzo oziębiło, ma tak być dwa dni, do tego wiatr zniechęca do bytowania poza kamperem. Ryby będą więc z patelni.
Tutejszy las może się pochwalić pomnikowymi dębami, ten przy parkingu jest najokazalszy.
Jezioro Burgale to niewielkie, malownicze jezioro położone na pograniczu województw pomorskiego i warmińsko-mazurskiego, w okolicach wsi Stańkowo i Bronowo, niedaleko Susza oraz Prabut. Jest to jezioro przepływowe typu wytopiskowego, charakterystyczne dla krajobrazu polodowcowego Pojezierza Iławskiego. Powierzchnia jeziora wynosi około 79–80 ha, długość: ok. 2,1 km, szerokość maksymalna: ok. 580 m, średnia głębokość: ok. 4,6 m a głębokość maksymalna: ok. 7,4 m. Jezioro otaczają lasy, pola i spokojne tereny wiejskie, dzięki czemu miejsce jest cenione przez osoby szukające ciszy, wypoczynku na łonie natury oraz wędkarzy. Woda uchodzi za dość czystą, a okolica ma kameralny, mało komercyjny charakter.
Odkryj więcej z Czas na Life
Zapisz się, aby otrzymywać najnowsze wpisy na swój adres e-mail.