Dzień 480 – Chalkida

Poranek jeszcze w Eretria, pogoda nawet łada, ale zimno. Prognozy jednak nie są łaskawe, co prawda nie będzie padało, ale będzie pochmurno i zimno. Jemy śniadanie i kierujemy się w kierunku Chalkida.

Przed nami Dwie Wieże Mytika, to dwie kamienne wieże obronne, które powstały w okresie średniowiecza, gdy Ewia znajdowała się pod silnymi wpływami frankońskimi i weneckimi. Tego typu wieże były wówczas powszechnie wznoszone jako elementy systemu obserwacyjno-obronnego: służyły do kontrolowania wybrzeża, szlaków handlowych oraz do wczesnego ostrzegania przed najazdami, zwłaszcza pirackimi. Wieże Mytika zbudowane są z lokalnego kamienia, mają prostą, masywną formę i pozbawione są bogatych zdobień, co podkreśla ich czysto militarne przeznaczenie. Ich usytuowanie zapewniało dobrą widoczność na okoliczny teren oraz morze, a jednocześnie umożliwiało komunikację wizualną z innymi punktami obronnymi regionu. Obecnie obiekt ma charakter ruiny, jednak pozostaje ciekawym świadectwem burzliwej historii Eubei.

Z tego miejsca roztacza się też ładny widok na ruiny zamku Kastéli. Zamek wzniesiono na wzniesieniu, co zapewniało dobrą kontrolę nad okolicą oraz szlakami komunikacyjnymi prowadzącymi w głąb wyspy. Jego nazwa, „Kastéli”, jest typowa dla greckich warowni z okresu bizantyjskiego i frankijskiego i odnosi się do ufortyfikowanego miejsca lub małego zamku. Do dziś zachowały się fragmenty murów obronnych, wykonanych z lokalnego kamienia, miejscami sięgające znacznej wysokości. Widoczne są także pozostałości baszt oraz zarys zabudowań wewnętrznych, choć większość struktury uległa zniszczeniu na skutek upływu czasu, wojen i trzęsień ziemi. Ruiny są częściowo porośnięte roślinnością, co nadaje im surowy, malowniczy charakter.

Pomiędzy wieżami uwagę zwraca też grecko-prawosławna świątynia parafialna, poświęcona Świętemu Atanazemu Wielkiemu, działająca w ramach Metropolii Chalkidy. Kościół pełni funkcję parafialnej świątyni prawosławnej i jest aktywnym miejscem kultu dla wiernych z Mýticas i sąsiednich wiosek, w tym Filli. Służy jako miejsce regularnych nabożeństw, liturgii i lokalnych świąt kościelnych, w szczególności w dniu wspomnienia św. Atha­nasiusa (18 stycznia zgodnie z kalendarzem prawosławnym), gdy parafianie gromadzą się na uroczystej liturgii.

Docieramy w końcu do Chalkida, to stolica i największe miasto wyspy Ewia. Położona jest w jej zachodniej części, bezpośrednio naprzeciwko kontynentalnej Grecji, od której oddziela ją bardzo wąska cieśnina Euripos. To właśnie ta lokalizacja sprawia, że Chalkida od wieków pełni funkcję naturalnej bramy na wyspę.

Miasto słynie z unikalnego zjawiska pływowego w cieśninie Euripos, gdzie prądy morskie zmieniają kierunek nawet kilka razy dziennie, tworząc wiry i silne nurtowania. Zjawisko to już w starożytności fascynowało uczonych, w tym Arystotelesa, który według tradycji spędził tu ostatnie lata życia.

Chalkida ma bardzo długą i złożoną historię, sięgającą czasów starożytnych. Była ważnym ośrodkiem handlowym już w epoce archaicznej, a w średniowieczu znalazła się pod panowaniem Wenecjan, którzy nazywali ją Negroponte. Ślady tej przeszłości widoczne są do dziś w architekturze miasta.

Jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków jest twierdza Karababa, wzniesiona przez Wenecjan w XVII wieku, górująca nad miastem i oferująca szeroką panoramę na Chalkidę oraz cieśninę. W centrum miasta znajduje się również stary most zwodzony, który łączy Ewię z lądem stałym i jest jednym z symboli miasta.

Współczesna Chalkida to żywe miasto uniwersyteckie i administracyjne, z rozwiniętą infrastrukturą, portem, nadmorską promenadą oraz licznymi kawiarniami i tawernami. Łączy w sobie funkcję turystyczną z codziennym życiem mieszkańców, zachowując autentyczny grecki charakter.

Zwiedzanie Chalkidy rozpoczynamy Zamku Karababa. To imponująca twierdza położona na wzgórzu Boúrtzi, po wschodniej stronie cieśniny Euripos, naprzeciwko centrum miasta Chalkida na wyspie Eubea. Stanowi jeden z najważniejszych zabytków obronnych regionu i charakterystyczny punkt panoramy miasta.

Zamek został wzniesiony w 1684 roku przez Imperium Osmańskie, po przejęciu Chalkidy z rąk Wenecjan. Jego budowa miała na celu wzmocnienie kontroli nad strategiczną cieśniną Euripos, która od starożytności odgrywała kluczową rolę militarną i handlową. Projekt twierdzy przypisuje się weneckiemu inżynierowi Gerolamo Galoppo, który pracował na zlecenie Turków osmańskich.

Twierdza ma nieregularny plan, dostosowany do ukształtowania terenu, oraz masywne mury i bastiony typowe dla nowożytnej architektury obronnej. Zamek Karababa, wraz z twierdzą w centrum Chalkidy, tworzył system fortyfikacji kontrolujący ruch morski w cieśninie.

Po odzyskaniu niepodległości przez Grecję zamek pełnił różne funkcje, m.in. wojskowe i więzienne. Obecnie jest zabytkiem historycznym udostępnionym zwiedzającym. Z murów twierdzy roztacza się rozległy widok na Chalkidę, cieśninę Euripos oraz okoliczne tereny, co czyni to miejsce popularnym punktem turystycznym i widokowym. Zamek Karababa jest cennym świadectwem osmańskiej obecności w Grecji oraz ważnym elementem dziedzictwa kulturowego Eubei.

Parkujemy na strzeżonym parkingu nad samą cieśniną Euripos, na którym zostaniemy też na noc i idziemy na spacer po mieście.

Stary Most w Chalkidzie to historyczny most łączący miasto Chalkida na wyspie Eubea z Grecją kontynentalną. Przerzucony jest nad wąską cieśniną Euripos. Most w obecnej formie pochodzi z końca XIX wieku (1896 r.), choć w tym miejscu istniały przeprawy już w czasach starożytnych i bizantyjskich. Konstrukcja jest częściowo obrotowa – jej środkowy segment może być otwierany, aby umożliwić przepływ statków, co stanowi charakterystyczny element mostu i atrakcję obserwowaną przez mieszkańców oraz turystów. Stary Most pełni nie tylko funkcję komunikacyjną, lecz także symboliczną. Jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów Chalkidy, stanowiąc centrum życia miejskiego i popularne miejsce spacerów. Z mostu rozciąga się widok na port, nabrzeża miasta oraz dynamiczne wody Euriposu, których zachowanie od wieków fascynowało uczonych, w tym Arystotelesa.

Agía Paraskeví w Chalkidzie to jedna z najbardziej rozpoznawalnych świątyń miasta i ważny zabytek o dużym znaczeniu historycznym oraz religijnym. Kościół znajduje się w centrum Chalkidy, w pobliżu mostu nad cieśniną Euripos. Świątynia ma korzenie bizantyjskie i według badaczy powstała na fundamentach wcześniejszych budowli sakralnych. Jej architektura łączy elementy wczesnochrześcijańskie i bizantyjskie, z charakterystyczną kamienną konstrukcją, prostą bryłą oraz skromną, lecz harmonijną dekoracją. Wnętrze kościoła jest utrzymane w tradycyjnym stylu prawosławnym, z ikonostasem i ikonami o wysokiej wartości artystycznej i duchowej.

Meczet Emir Zade w Chalkidzie to zabytek z okresu panowania osmańskiego na wyspie Eubea. Znajduje się w historycznej części miasta, w pobliżu dawnego centrum administracyjnego i portu, co podkreśla jego niegdyś istotną rolę w życiu urbanistycznym Chalkidy.

Budowla powstała w czasach osmańskich, najprawdopodobniej w XV lub XVI wieku, i nosi imię fundatora określanego tytułem „Emir Zade”, co sugeruje osobę o wysokim statusie społecznym lub wojskowym. Meczet reprezentuje typową architekturę osmańską: prostą, zwartą bryłę, centralną salę modlitewną oraz elementy kamienne i ceglane. Oryginalnie posiadał minaret, który – jak w wielu podobnych obiektach w Grecji – nie zachował się do naszych czasów.

Po włączeniu Chalkidy do państwa greckiego meczet utracił swoją funkcję religijną. W kolejnych latach był adaptowany do różnych celów świeckich. Obecnie obiekt jest chroniony jako zabytek i bywa wykorzystywany jako przestrzeń kulturalna lub wystawiennicza.

Synagoga żydowska w Chalkidzie jest jednym z najważniejszych zabytków związanych z obecnością społeczności żydowskiej w tym regionie. Chalkida była przez stulecia siedzibą jednej z najstarszych wspólnot żydowskich w Grecji, wywodzącej się z Żydów romaniockich – greckojęzycznej grupy żydowskiej obecnej na tych terenach jeszcze od czasów starożytnych. Synagoga stanowiła centralne miejsce życia religijnego, społecznego i kulturalnego tej wspólnoty.

Budynek synagogi ma skromną, prostą architekturę, charakterystyczną dla wielu synagog w Grecji, które często nie wyróżniały się zewnętrznie w przestrzeni miejskiej. Wnętrze było przystosowane do tradycji romaniockiej, różniącej się w pewnych elementach od zwyczajów sefardyjskich czy aszkenazyjskich.

Podczas II wojny światowej społeczność żydowska Chalkidy znalazła się w niebezpieczeństwie, jednak dzięki pomocy lokalnej ludności i władz kościelnych wielu Żydów udało się uratować. Po wojnie liczebność wspólnoty znacznie się zmniejszyła, a synagoga przestała pełnić regularne funkcje religijne.

Pomnik konny poświęcony pamięci Mardochaiosa Frizisa – greckiego oficera łączonego z historią II wojny światowej, który urodził się w Chalkidzie i zginął w walce w 1940 roku podczas wojny grecko‑włoskiej. Pomnik znajduje się w pobliżu Placu Frizi i przedstawia Frizisa siedzącego na koniu, co ma symbolizować jego odwagę i rolę dowódczą na froncie. Mardochaios Frizis urodzony w 1893 w Chalkidzie, był oficerem greckiej armii, który służył w I wojnie światowej, wojnie grecko‑tureckiej oraz w kampanii przeciw Włochom w 1940 roku, gdzie został zabity.

Kolejne miejsce, to Muzeum Wojenne, instytucji muzealnej poświęconej historii wojskowej Grecji. Zlokalizowane w historycznym budynku dawnej szkoły piechoty. Placówka została otwarta w 2023 roku jako filia głównego Muzeum Wojennego w Atenach.

Muzeum prezentuje rozwój historii wojskowej i walk Grecji od czasów panowania weneckiego na wyspie Eubea (Evia) po współczesność. Stała ekspozycja została podzielona na wiele sekcji tematycznych, które obejmują między innymi:

• okres panowania Wenecjan (1204–1470),
• okres panowania osmańskiego (1470–1833),
• Rewolucję Grecką 1821 roku,
• czasy rządów króla Ottona,
• wojny bałkańskie i pierwszą wojnę światową,
• kampanię w Azji Mniejszej (1919–1922),
• II wojnę światową (w tym odparcie włoskiej i niemieckiej inwazji),
• narodowy ruch oporu oraz udział Grecji w misjach pokojowych i wojnie koreańskiej.

Wśród eksponatów znajdują się autentyczne broń, mundury, medale, fotografie, dokumenty, listy, dzieła sztuki, archiwalia i inne pamiątki związane z poszczególnymi okresami konfliktów. Ekspozycja stanowi narrację o historycznych walkach Greków i ich dążeniu do niepodległości i suwerenności.

Jednym z wyróżników muzeum jest umieszczony na zewnątrz historyczny okręt podwodny „Glafkos” (H/V GLAFKOS), który został przewieziony i ustawiony na terenie placówki. Jest to eksponat związany z nowożytną historią marynarki wojennej Grecji.

Nagle za rogiem wyłania się fajne jedzonko i kusi. Skusiło, ja gyros, a Kasia żeberka z grilla. Do tego sałatka grecka i obiad mamy z głowy.

Agios Demetrios to prawosławna cerkiew poświęcona świętemu Demetriosowi, jednemu z ważniejszych świętych w tradycji Ortodoksyjnego Kościoła Greckiego, męczennikowi i patronowi obrony wiary. Świątynia została wzniesiona w XIX wieku, bezpośrednio po wyzwoleniu miasta spod tureckiej okupacji (około 1837 r.), co jest udokumentowane w źródłach dotyczących mitropolitowego kościoła Agios Dimitrios w Chalkidzie. Budynek reprezentuje bazylikową strukturę z trzema nawami, typową dla prawosławnych świątyń tego okresu. Ściany zewnętrzne są wykonane z kamienia, a fasada zdobiona jest płytami marmurowymi. Według relacji historycznych, świątynia stoi na miejscu wcześniejszej, bizantyjskiej cerkwi, a pod sanktuarium znajdują się kaplice katakumbowe, co podkreśla jej związek z dawną tradycją religijną tego miejsca.

Kościół św. Mikołaja to jedno z najbardziej charakterystycznych miejsc sakralnych w Chalkidzie. Kościół został wzniesiony ku czci św. Mikołaja, patrona żeglarzy, rybaków i podróżujących morzem, co odzwierciedla silne powiązania miasta z morzem. Dokładna data jego powstania nie jest znana, a według lokalnej tradycji pierwsze świątynie w tym miejscu powstały już w okresie panowania tureckiego (okres okupacji osmańskiej), kiedy podobne miejsca kultu służyły także jako ważne centra duchowe dla ludności greckiej. Obecna bryła budowli jest rezultatem późniejszych remontów i przebudów, które zachowały jego tradycyjny, bizantyjski charakter. Centralnym elementem elewacji jest kopuła oraz wieża dzwonnicy.

Architektura kościoła odzwierciedla kanony ortodoksyjnej świątyni greckiej: na zewnątrz uwagę przyciąga klasyczny plan z kopułą i dzwonnicą, natomiast wewnątrz znajduje się bogato rzeźbiony, drewniany ikonostas oraz malowidła i ikony związane z życiem i kultem św. Mikołaja. Ikona świętego zajmuje centralne miejsce i jest przedmiotem szczególnej czci wiernych odwiedzających świątynię.

Centrum Wiedzy o Chalkidzie – Czerwony Dom to instytucja edukacyjno-kulturalna poświęcona historii, tradycji i dziedzictwu miasta Chalkida. Znajduje się w charakterystycznym budynku o czerwonej elewacji, stąd jego potoczna nazwa – „Czerwony Dom”. Centrum pełni rolę lokalnego ośrodka informacji, miejsca spotkań i edukacji, oferując zarówno stałe, jak i czasowe wystawy, prezentujące różnorodne aspekty kultury, sztuki i historii regionu.

W „Czerwonym Domu” organizowane są również warsztaty, prelekcje i wydarzenia tematyczne, skierowane do mieszkańców i turystów, mające na celu popularyzację wiedzy o lokalnym dziedzictwie. Centrum stanowi ważny punkt kulturalny w Chalkidzie, łącząc funkcje edukacyjne z działalnością społeczną i promocyjną miasta.

Nike to w mitologii greckiej bogini zwycięstwa, często przedstawiana z rozpostartymi skrzydłami. Najbardziej znana wersja tej rzeźby pochodzi z wyspy Samothraki i datowana jest na ok. III–II w. p.n.e.; oryginał jest obecnie eksponowany w Luwrze w Paryżu jako jedno z najważniejszych dzieł sztuki hellenistycznej. W Chalkidzie znajduje się pomnik „Niki tis Samothrakis”, który jest upamiętnieniem tej klasycznej rzeźby.

Kościół Zwiastowania znajduje się w dzielnicy Kanithos. Obiekt pełni funkcję parafialnego centrum życia religijnego dla lokalnej wspólnoty prawosławnej. Nazwany jest od Ewangelizacji Najświętszej Maryi Panny — czyli wydarzenia związanego z zwiastowaniem (greckie Evangelismos), kiedy Archanioł Gabriel obwieszcza Maryi, że zostanie Matką Jezusa. Z tego powodu kościół bywa potocznie nazywany Ευαγγελίστρια (Evangelístria).

Jak to w styczniu szybko skończył się dzień, na mieście nie znaleźliśmy knajpki, która by nas urzekła na tyle, by posiedzieć przy piwku, więc grzecznie wróciliśmy do kampera 😉

Na wyspie, a raczej wyspach spędziliśmy w sumie trzy tygodnie. Dwa tygodnie na Evii i tydzień na Skiros. Teraz trochę pobłąkamy się na stałym lądzie.