Pogoda w miarę wytrzymała, ale się ochłodziło i zaczęło wiać zimnem z północy. Rano gdy wstałem o piątej było jeszcze ciepło, a już o siódmej napłynęło zimne powietrze. 9 stopni i wiatr, dawał odczucie większego zimna niż wskazywał termometr.
Jeszcze chwilę spędzimy w Karistos. Jedziemy zobaczyć tutejszy zamek, ale po drodze zatrzymujemy się przy klasztorze Agia Mavra. Monastyr św. Mawry to niewielki, tradycyjny prawosławny klasztor żeński położony w spokojnej, górzystej części wyspy. Klasztor poświęcony jest świętej Mawrze, chrześcijańskiej męczennicy czczonej w Kościele prawosławnym. Centralnym punktem zespołu jest skromna cerkiew klasztorna, utrzymana w charakterystycznym dla Grecji stylu – z prostą bryłą, ikonostasem i ikonami wykonanymi zgodnie z kanonem bizantyjskim.
Przed wyruszeniem w kierunku zamku Castello Rosso sprawdziliśmy czy jest otwarty, bo dojazd do niego jest lekko karkołomny kamperem. W Google informacja, że czynny całą dobę, a na miejscu odbijamy się od zamkniętej bramy. Castello Rosso na Evii (znany także jako Kokkinokastro, czyli „Czerwony Zamek”) to średniowieczna twierdza położona w południowej części wyspy. Usytuowany na stromym, skalistym wzgórzu z widokiem na Morze Egejskie, obiekt pełnił niegdyś istotną funkcję obronną i kontrolną nad okolicą oraz szlakami morskimi.
Zamek zawdzięcza swoją nazwę charakterystycznej, czerwonawej barwie skał i murów, wynikającej z lokalnego podłoża bogatego w tlenki żelaza. Budowla powstała prawdopodobnie w okresie frankijskim, po IV krucjacie, i była później wykorzystywana oraz modyfikowana przez Wenecjan i Osmanów. Do dziś zachowały się fragmenty murów obronnych, baszt oraz zarysy zabudowy wewnętrznej, które pozwalają odtworzyć dawny układ twierdzy.
Powoli wracamy w stronę Chalkida, gdzie możemy mostem opuścić wyspę. po drodze zatrzymujemy się na chwilę w Nea Styra, gdzie opcjonalnie planowaliśmy nocleg, ale jest na tyle wcześniej, że pojedziemy dalej.
Nea Styra to niewielka miejscowość nadmorska położona na południowym wybrzeżu wyspy Eubea, nad Zatoką Eubejską Południową, naprzeciw wyspy Andros. Miejscowość ma charakter spokojnego kurortu wakacyjnego, szczególnie popularnego wśród Greków z Attyki, którzy przyjeżdżają tu na weekendy i letni wypoczynek. Nea Styra słynie z długiej, żwirowo-piaszczystej plaży z czystą, przejrzystą wodą, idealnej do kąpieli. Wzdłuż wybrzeża ciągną się tawerny, kawiarnie i bary, oferujące lokalną kuchnię, świeże owoce morza oraz widok na morze i Andros.
Docieramy w końcu do Eretria, to nasz dzisiejszy cel. Eretria to miasto położone na zachodnim wybrzeżu wyspy Eubea, nad Zatoką Eubejską Południową, naprzeciw Attyki. Jest jednym z najstarszych i najważniejszych ośrodków osadniczych wyspy, o historii sięgającej epoki brązu. W starożytności Eretria była potężnym polis, rywalizującym z Chalkidą o dominację na Eubei. Odegrała istotną rolę w greckiej kolonizacji, zakładając osady m.in. w Italii i na Sycylii. Miasto zostało zniszczone przez Persów w 490 r. p.n.e., a później odbudowane, przechodząc pod wpływy Aten, Macedonii i w końcu Rzymu. Współczesna Eretria jest niewielkim, spokojnym miastem nadmorskim, popularnym zwłaszcza wśród Greków jako miejsce letniego wypoczynku. Znajdują się tu ważne stanowiska archeologiczne, w tym ruiny teatru antycznego, świątyń oraz domów z mozaikami. Działa tu także Muzeum Archeologiczne, prezentujące zabytki z regionu.
Dzielnica Amfor Panatenajskich – to nazwa nadawana zespołowi archeologicznemu związanemu z produkcją, magazynowaniem i dystrybucją amfor panatenajskich – prestiżowych naczyń wręczanych jako nagrody podczas ateńskich igrzysk Panatenajskich. Dzielnica ta funkcjonowała głównie w okresie klasycznym (V–IV w. p.n.e.) i była częścią rozwiniętej infrastruktury rzemieślniczo-handlowej Eretrii, jednego z najważniejszych polis Eubei. W jej obrębie odkryto warsztaty garncarskie, piece ceramiczne, pomieszczenia magazynowe oraz znaczne ilości fragmentów amfor panatenajskich, co wskazuje na wyspecjalizowaną, zorganizowaną produkcję.
Amfory panatenajskie charakteryzowały się czarnofigurową dekoracją, z obowiązkowym wizerunkiem Ateny Promachos po jednej stronie oraz scenami konkurencji sportowych po drugiej, a także standardową inskrypcją informującą, że są nagrodą z Aten. Obecność takiej produkcji w Eretrii świadczy o ścisłych powiązaniach miasta z Atenami – politycznych, gospodarczych i kulturowych – zwłaszcza w okresach ateńskiej dominacji na Eubei.
Sektor Wschodni to jedna z kluczowych stref archeologicznych starożytnego miasta Eretria. Obejmuje przede wszystkim dzielnice mieszkalne oraz fragmenty infrastruktury miejskiej, które pozwalają odtworzyć codzienne życie Eretryjczyków od okresu geometrycznego, przez archaiczny i klasyczny, aż po czasy hellenistyczne. Odkryto tam pozostałości domów prywatnych, często z wewnętrznymi dziedzińcami, pomieszczeniami gospodarczymi oraz instalacjami wodnymi, co świadczy o stosunkowo wysokim poziomie urbanizacji. Znaleziska ceramiki, narzędzi, monet i elementów architektonicznych dostarczają cennych informacji na temat handlu, rzemiosła oraz kontaktów Eretrii z innymi ośrodkami Morza Egejskiego.
Sebasteion był budowlą sakralną związaną z kultem cesarskim w okresie rzymskim. Nazwa „Sebasteion” pochodzi od greckiego tytułu sebastos, będącego odpowiednikiem łacińskiego augustus, i odnosi się do czci oddawanej rzymskim cesarzom oraz członkom ich rodzin. Kompleks ten powstał najprawdopodobniej w I wieku n.e., w czasie umacniania się władzy rzymskiej w Grecji. Zlokalizowany był w obrębie miasta Eretria, w pobliżu agory, co podkreślało jego publiczny i reprezentacyjny charakter. Sebasteion pełnił funkcję zarówno religijną, jak i polityczną: był miejscem oficjalnych ceremonii, składania ofiar oraz manifestowania lojalności miasta wobec Rzymu i panującego cesarza.
Zachowane pozostałości archeologiczne, w tym inskrypcje i elementy architektoniczne, wskazują, że w Sebasteionie znajdowały się posągi cesarzy (m.in. Augusta i jego następców), a także dedykacje wystawiane przez lokalne elity. Architektura budowli była podporządkowana estetyce rzymskiej, choć zachowywała elementy tradycji greckiej, co było typowe dla prowincji wschodnich imperium.
Dom z mozaikami to jedno z najważniejszych znalezisk archeologicznych miasta i znakomity przykład architektury mieszkalnej z okresu hellenistycznego. Budynek datowany jest na IV–III wiek p.n.e. i znajdował się w obrębie starożytnej Eretrii, jednego z kluczowych ośrodków politycznych i kulturalnych Eubei. Była to rezydencja o charakterze arystokratycznym, prawdopodobnie należąca do zamożnej rodziny miejskiej. Dom został wzniesiony na planie zbliżonym do prostokąta, z centralnym dziedzińcem (perystylem), wokół którego rozmieszczono pomieszczenia mieszkalne i reprezentacyjne. Największą wartość obiektu stanowią doskonale zachowane mozaiki podłogowe, od których pochodzi jego współczesna nazwa.
Gimnazjon Północny jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów starożytnego gimnazjonu w Grecji. Znajduje się na północ od agory miasta Eretria. Był ważnym ośrodkiem życia publicznego, edukacyjnego oraz sportowego w okresie hellenistycznym. Kompleks powstał prawdopodobnie w IV–III w. p.n.e. i pełnił funkcję miejsca szkolenia młodzieży męskiej (efebów). W gimnazjonie łączono ćwiczenia fizyczne z edukacją intelektualną i wychowaniem obywatelskim. Centralnym elementem założenia była palestra – kwadratowy dziedziniec otoczony kolumnadami (stoa), przeznaczony do zapasów i treningów. Wokół znajdowały się pomieszczenia pomocnicze, takie jak sale do nauki, magazyny sprzętu oraz łaźnie.
W okresie rzymskim obiekt był przebudowywany i rozbudowywany, zwłaszcza w zakresie infrastruktury kąpielowej, co świadczy o jego długotrwałym użytkowaniu. Liczne inskrypcje znalezione na terenie gimnazjonu dostarczają informacji o organizacji życia efebów, urzędnikach nadzorujących wychowanie młodzieży oraz o znaczeniu instytucji gimnazjonu w strukturze polis.
Akropol starożytnej Eretrii, czyli wzgórze obronne w północnej części miasta. Ruiny te są częścią rozległego obszaru archeologicznego starożytnej Eretrii, który obejmuje pozostałości licznych budowli i świadczy o ciągłości osadnictwa oraz życiu miejskim od starożytności aż do epoki rzymskiej i później. Są to fragmenty murów, fundamentów oraz struktur, które kiedyś tworzyły część miejskiej zabudowy mieszkalnej i publicznej w epoce archaicznej, klasycznej i hellenistycznej. Akropol pełnił funkcję obronną ale i religijną.
Starożytny Teatr w Eretrii, to jedno z najważniejszych archeologicznych znalezisk tego regionu i przykład zabytkowej architektury teatralnej starożytnej Grecji. Teatr znajduje się w zachodniej części starożytnego miasta Eretria, pomiędzy zachodnią bramą, stadionem i gimnazjonem – w tzw. dzielnicy teatralnej. Jego budowę datuje się na okres po zniszczeniu miasta przez Persów w V w. p.n.e., a największy rozkwit przypada na IV–III w. p.n.e. Teatr zachowuje typowy dla greckich teatrów układ trójelementowy: koilon (audytorium), orchestra (obszar taneczny) i skene (budynek sceniczny). Koilon pierwotnie mieścił około 6000–6300 widzów i składał się z jedenaście sektorów oddzielonych schodami. Nietypowe dla greckiej praktyki jest to, że audytorium nie zostało wykute bezpośrednio w naturalnym zboczu, ale zbudowane na sztucznej nasypie.
Ciekawym elementem konstrukcyjnym była podziemna, sklepiona komunikacja („Charonian steps”), łącząca scenę z centrum orkiestry – rozwiązanie wyjątkowe w greckiej architekturze teatralnej, które mogło służyć efektom scenicznym, np. przy pojawieniu się postaci z zaświatów. Teatr był kilkakrotnie przebudowywany. Później, po zniszczeniu Eretrii przez Rzymian w 198 r. p.n.e., został odbudowany z mniej trwałych materiałów; dodano również elementy takie jak ochronna krata przed pierwszym rzędem miejsc, prawdopodobnie używane podczas walk gladiatorów.
Obecnie przetrwały przede wszystkim fragmenty koilonu i częściowe fundamenty sceny oraz podziemnego przejścia – większość kamiennych siedzeń została rozkradziona lub zniszczona.
Zachodni Kwartał stanowi znaczący obszar mieszkalny i publiczny z okresu klasycznego i hellenistycznego (IV–III w. p.n.e.), będący częścią urbanistycznej struktury starożytnej Eretrii. To tutaj archeolodzy odkryli pozostałości domów, ulic i różnorodnych zabudowań miejskich, które pokazują, jak wyglądało życie codzienne i organizacja przestrzeni w jednym z najważniejszych miast starożytnej Grecji.
Odnalezione w Zachodnim Kwartału elementy obejmują między innymi:
Ruiny domów i kompleksów mieszkalnych, w tym domów bogatszych mieszkańców klasycznego i hellenistycznego okresu. Fragmenty murów miejskich i pozostałości murów obronnych — część dawnych fortyfikacji miasta. Heroon — monumentalne miejsce pochówku z epoki geometrycznej, znajdujące się nieopodal Zachodniej Bramy, które świadczy o ważności i długoletnim użytkowaniu obszaru już od wczesnych epok greckich.
Zachodni Kwartał leży w bezpośrednim sąsiedztwie głównych wejść do miasta, takich jak Brama Zachodnia, oraz w pobliżu innych centralnych elementów starożytnego układu urbanistycznego Eretrii. Układ ulic i domów w tej części daje dobry obraz rozplanowania miejskiego i codziennego życia w klasycznym greckim polis.
Łaźnie Rzymskie w Eretrii to pozostałości starożytnego kompleksu kąpielowego, które znajdują się w obrębie antycznego miasta Eretria na wyspie Evia w Grecji. Kompleks jest częścią znaczniejszych pozostałości archeologicznych tego ośrodka, które obejmują m.in. teatr, świątynie, mury miejskie oraz inne budowle z czasów klasycznych i rzymskich. Łaźnie zostały odkryte i wykopane w latach 2009–2014 przez Szwajcarską Szkołę Archeologiczną w Grecji. Budynek rozciąga się na powierzchni ponad 400 metrów kwadratowych i znajduje się na południe od kompleksu świątynnego poświęconego kultowi imperialnemu. Łaźnie były używane od końca II wieku n.e. do połowy III wieku n.e. — co wskazuje na ich eksploatację w okresie Imperium Rzymskiego. Po zakończeniu użytkowania kompleks został częściowo przekształcony i ostatecznie porzucony, a następnie w czasie wykopalisk odsłonięto go ponownie.
Tholos w Eretrii, to archeologiczna struktura o charakterystycznym, okrągłym planie, stanowiąca pozostałość po zabudowie starożytnej Eretrii. Budowla ta była wzniesiona w agorze, centralnym miejscu starożytnego miasta i datowana jest na V wiek p.n.e., z późniejszymi modyfikacjami w IV i III w. p.n.e. Ma okrągły kształt, typowy dla tholosów w architekturze klasycznej. Budowle te często miały specjalne funkcje ceremonialne, religijne lub publiczne, choć ich dokładne przeznaczenie może być trudne do ustalenia. W przypadku tego tholosu w Eretrii zachowały się fundamenty z wapienia i elementy crepis (tzw. podwyższonego cokołu) oraz centralny bothros – zagłębienie w ziemi o funkcji rytualnej.
Świątynia Apollina Laurowego – to starożytna świątynia poświęcona Apolloowi w jego aspekcie „Dafneforosa” – czyli „noszącemu laur”, co nawiązuje do związku boga ze świętym drzewem laurowym. Budowla ta charakteryzowała się typową dla greckiej architektury doryckiej formą, choć nie zachowały się wszystkie elementy pierwotnej konstrukcji. Była miejscem kultu i składania ofiar, związanym z lokalnym kultem Apollina, który w tym regionie często łączono z ochroną miasta i zdrowia jego mieszkańców.
Wykopaliska archeologiczne ujawniły fundamenty świątyni oraz fragmenty kolumn i detali architektonicznych, co pozwala badaczom rekonstruować jej pierwotny wygląd i znaczenie. Kult Apollina Dafneforosa był również związany z mitologiczną opowieścią o Daphne – nimfie przemienionej w drzewo laurowe – stąd symbolika laurowych liści w dekoracji świątyni.
Świątynia Izydy to jeden z najbardziej interesujących zabytków tego antycznego miasta, ilustrujący kontakty kulturowe między Grecją a światem egipskim w okresie hellenistycznym. Świątynia znajdowała się na południe od głównej części miasta, pomiędzy łaźniami a gimnazjonem (palaestrą), tuż za niewielkim portem, co wskazuje na powiązania miejsca kultu z handlem i obecnością kupców w Eretrii.
Z badań archeologicznych oraz inskrypcji wynika, że świątynia została wzniesiona prawdopodobnie w IV wieku p.n.e. i dedykowana była Izydzie oraz innym bóstwom pochodzenia egipskiego. Kult ten pojawił się w Eretrii w okresie hellenistycznym, najpewniej za sprawą greckich kupców powracających z Egiptu po podbojach Aleksandra Wielkiego. Istnienie praktyk kultowych potwierdzają znalezione inskrypcje związane z ołtarzem i wejściem do celli świątynnej.
Pierwotna budowla była stosunkowo prosta: orientowana na wschód, z prodomosem (przedsionkiem) o dwóch kolumnach w antys oraz wnętrzem (cellą), w którym stała rytualna gliniana statua bogini. Przed świątynią znajdował się ołtarz ofiarny i mały zbiornik odwadniający. Po zniszczeniu Eretrii przez Rzymian w 198 p.n.e., świątynia została odbudowana. Nowa konstrukcja miała większy przedsionek i portyki (kolumnady) po trzech stronach: północnej, południowej i zachodniej, choć tylko południowo‑zachodni odcinek był zadaszony. Kolumny z czasem zastąpiono niskimi murkami. Wschodni dziedziniec zdobiło monumentalne wejście prowadzące do sanktuarium.
Na północ od samej świątyni odkryto około piętnastu dodatkowych budynków i pomieszczeń pomocniczych, które archeolodzy interpretują jako miejsca związane z rytuałami oczyszczenia lub innymi funkcjami kultowymi. Jedno z pomieszczeń miało bogatą podłogę mozaikową z motywem rombów, a w kompleksie znajdowały się także dziedzińce i sala jadalna dla mężczyzn (andron).
Teraz coś bardziej współczesnego Panagia Paravouniotissa – prawosławna cerkiew, poświęcona Najświętszej Maryi Pannie, która jest tu czczona jako „Panagia Paravouniotissa”, co można tłumaczyć jako „Matka Boża stojąca przy górze”. Pierwotna kaplica związane z tą ikoną powstało dawno temu na terenie górskim, gdzie mnisi prowadzili życie modlitewne i postawili kaplicę ku czci Theotokos (Maryi – Matki Bożej); stąd bierze się nazwa „Paravouniotissa”. Podczas kryzysów historycznych — w tym okresów krzyżowców i późniejszych — pierwotna kaplica została zniszczona. Po wielu stuleciach odnaleziono ruiny i cudowną ikonę, która od dawna była przedmiotem lokalnego kultu; to od jej odnalezienia i szczególnej czci dla niej pochodzi współczesna parafia w Eretrii. Nowy kościół został wzniesiony w 2002 roku w Eretrii z przeznaczeniem na przechowywanie i kult tej ikony. W 2010 roku położono kamień węgielny pod budowę większej, reprezentacyjnej świątyni, która ma zastąpić lub rozwinąć istniejący budynek.
W cerkwi przechowywana jest cudowna ikona Panagii Paravouniotissy, którą szczególnie czcą wierni, a która dla społeczności miejscowych Małych Azjatków (greckich uchodźców z Azji Mniejszej w XX wieku.), zwłaszcza tych związanych z wsią Gallimi — ma silne znaczenie duchowe i tożsamościowe, ponieważ została przyniesiona do Eretrii po katastrofie w 1922 roku. Każdego roku we wspomnienie ikony, zazwyczaj w okresie po Wielkanocy (w niedzielę i poniedziałek po niedzieli Tomasza), odbywają się uroczystości religijne z liturgią, procesjami i wspólnym świętowaniem z udziałem lokalnej wspólnoty.
Promenada i port w Eretrii to jedno z bardziej malowniczych miejsc. Biegnie wzdłuż wybrzeża i jest popularnym miejscem spacerów zarówno wśród mieszkańców, jak i turystów. Wzdłuż promenady znajdują się kawiarnie, restauracje i małe sklepy z pamiątkami, które nadają temu miejscu żywy, lokalny klimat. Port w Eretrii jest stosunkowo niewielki, ale dobrze zorganizowany. Służy zarówno małym jednostkom rekreacyjnym, jak i lokalnym rybakom.
I kilka smaczków Eretrii
Miejsce na nocleg znaleźliśmy w porcie z ładnym widokiem na promenadę i Attykę.
Dziś na obiad pizza, myśleliśmy, że uda się dwie upchnąć do dużej Omni, ale się nie udało. Trzeba było robić na dwa razy 😉
A wieczorem praca wre…
Kącik botaniczny:
Russelia equisetiformis, powszechnie znana jako roślina fajerwerków lub krzew fontannowy. Pochodzi z Meksyku i Ameryki Środkowej. Charakteryzuje się kaskadowymi, cienkimi, przypominającymi sitowie pędami. Wytwarza liczne, małe, jaskrawoczerwono-pomarańczowe kwiaty rurkowe. Jest popularną rośliną ozdobną, uprawianą ze względu na długi okres kwitnienia. Poza walorami estetycznymi, ma kilka zastosowań leczniczych i może rosnąć tylko w ciepłym klimacie.
Brachychiton populneus, powszechnie znane jako kurrajong, wraz z charakterystycznymi, zdrewniałymi strąkami nasiennymi. Jest to wiecznie zielone drzewo pochodzące z Australii. Osiąga wysokość około 9 do 14 metrów. Wiosną obficie kwitnie kremowobiałymi i różowymi kwiatami w kształcie dzwonu. Duże skupiska strąków nasiennych pojawiają się latem.
Odkryj więcej z Czas na Life
Zapisz się, aby otrzymywać najnowsze wpisy na swój adres e-mail.