Jadąc do Babadag

Poranek w Górach Macin był mglisty, gdyż w nocy trochę popadało. Tak do południa pogoda miała być słaba i taka była. Zjedliśmy śniadanie, wypiliśmy kawę i ruszyliśmy w stronę Morza Czarnego.

Po drodze uzupełniliśmy sobie zapas wody na myjni, nawet był plan przepłukać kampera, ale myjnia miała jakąś usterkę i była nieczynna.

Gdy zajechaliśmy do Mănăstirea Cerbu rozpadało się, więc świątynie zobaczyliśmy tylko z dołu. Nie było też sensu wchodzić na górę, bo trwało nabożeństwo, więc głupio by było zwiedzać w tym czasie cerkiew.

Kolejnym przystankiem była Cetatea Ibida. Często jest też nazywana „Cetatea Fetei” (co można tłumaczyć jako „Twierdza Dziewczyny”) — nazwa „Harada” odnosi się do wzgórza położonego obok fortyfikacji. Początki osadnictwa na tym obszarze sięgają bardzo odległych czasów: znaleziono ślady życia od paleolitu, poprzez neolit, epokę brązu i żelaza, oraz okres geto-dacki i hellenistyczny. W czasach rzymskich Ibida została włączona do prowincji Moesia Inferior. W późnej epoce rzymskiej oraz już w okresie bizantyjskim była istotnym ośrodkiem obronnym. Wspomina ją m.in. Prokopiusz z Cezarei w dziele De Aedificiis jako jedną z fortyfikacji odtworzonych przez Justyniana I. Zamek otaczał mur obronny (incintă) o długości około 2000 metrów. Różne źródła mówią o 24 albo 33 wieżach i trzech bramach wjazdowych. W centrum twierdzy odkryto bazylikę z trzema nawami i trzema absydami, z marmurowymi kolumnami, kapitelami, mozaiką – ważny przykład architektury bizantyjsko-rzymskiej w regionie. Stwierdzono istnienie co najmniej 7 poziomów różnych osadniczych (warstw) – co świadczy o wielowiekowym użytkowaniu miejsca. Wielu grobów z okresu II–VI wieku n.e. W roku 2001 odkryto m.in. Zespół Bramy Zachodniej („Poarta de Vest”) – ważny element obronny i dostępowy do twierdzy. Była jedną z największych twierdz regionu Scytia Minor (Dobrogea) w okresie późnego Cesarstwa Rzymskiego / Cesarstwa Bizantyjskiego. Pełniła funkcję zarówno militarnej fortecy obronnej, jak i ośrodka administracyjnego / miejskiego. Służyła do kontroli terenów, dróg oraz granic – m.in. wobec zagrożeń z północy (ludy barbarzyńskie).

Gdy zajechaliśmy do Mănăstirea Uspenia, akurat kończyło się nabożeństwo. Nie wiem czy było akurat jakieś prawosławne lipowiańskie święto, ale ludzie byli bardzo odświętnie ubrani. Jakimiś tutejszym motywem stroju były zwisające u pasa kolorowe frendzle. Na koniec uroczystości wierni mogli pograć na ciekawym urządzeniu, które połączone było z dzwonami. Uwieczniłem to na filmie, gdyż pierwszy raz coś takiego zobaczyliśmy w akcji.

Lipowianie (lub Lipowani) to rosyjska grupa etniczna i wyznaniowa, potomkowie staroobrzędowców, którzy od końca XVII wieku osiedlali się w różnych regionach Europy Wschodniej, takich jak Rumunia, Ukraina, Mołdawia i Bułgaria. Są oni rosyjskimi starowiercami, którzy uciekli przed prześladowaniami i zamieszkali głównie na terenach dawnego Imperium Osmańskiego. Są potomkami rosyjskich uchodźców, którzy zbiegli z Rosji z powodu prześladowań religijnych.

Klasztor znajduje się około 3 km na południowy zachód od wsi Slava Rusă, w gminie Slava Cercheză w okręgu Tulcea. Położony jest między wzgórzami Babadag, nad górnym biegem potoku Slava. Klasztor został założony w XVII wieku przez grupę prawosławnych mnichów rosyjskich (lipowian) ze Slava Rusă, którzy, z powodów religijnych, unikając prześladowań po reformach patriarchy Nikona w Rosji, przenieśli się na terenów, które dziś są częścią Rumunii. Pierwsza kaplica drewniana została zbudowana na wzgórzu nad wsią, jako miejsce modlitwy i wyciszenia. Z czasem rozwój klasztoru związany był z ważnymi wydarzeniami administracyjnymi: od 1848 roku klasztor stał się siedzibą biskupią podległą metropolicie z Fântâna Albă, a potem siedzibą metropolii. W drugiej połowie XIX wieku drewniany kościół został zastąpiony budowlą murowaną — ukończono ją i poświęcono w 1883 roku, pod wezwaniem „Adormirea Maicii Domnului” (Uspenia / Zaśnięcie Matki Bożej). Główny kościół (biserica mare) jest budowlą murowaną z 1883 r., zastępującą wcześniejszy drewniany. Ma wieżę (turla) masywną, ośmiokątną, umieszczoną nad nawą, z czterema dużymi oknami. Dodatkowo wieża nad narteksem/przedsionkiem, wielopoziomowa. Klasztor jest prawosławny rytuału starej wiary (Ortodox de Rit Vechi), co odróżnia go zarówno od Kościoła prawosławnego rosyjskiego po reformach, jak i od innych wspólnot. Służby liturgiczne odprawiane są w języku cerkiewnosłowiańskim. Co roku do klasztoru przybywają liczni pielgrzymi, zwłaszcza z komunit Lipowian – zarówno z Rumunii, jak i z zagranicy. Choć kiedyś liczba mnichów w klasztorze była znacznie większa (np. około 200 w 1877 roku), dziś wspólnota jest mniejsza. Klasztor służy nie tylko jako miejsce modlitwy, ale jest też centrum kultury i tożsamości wspólnoty Lipowian, zachowując stare tradycje, rytuały, język liturgiczny.

W Slava Rusă są jeszcze dwie światynie i monastyr. Oczywiście wszystkie odwiedziliśmy. Pierwsza to Biserica Lipovenească „Sfântul Nicolae”. Należy do dziedzictwa multietnicznego miasta, jest lăcaşem kultu rosyjskich Lipowen (ruś lipowska). W latach 1840 w Galați osiedlili się pierwsi lipoweni nazywani „scopiți”, którzy uczęszczali do Kościoła prawosławnego, pod opieką konsulatu rosyjskiego. Po wojnie krymskiej (1853-1856) przybyło więcej Lipowenów (popiści i inni). W 1860 r. wspólnota otrzymała pozwolenie od władz miejskich na wybudowanie tymczasowej cerkwi drewnianej (z dwoma wieżami) z zamiarem postawienia później budynku murowanego. Budowę murowanej cerkwi zrealizowano w latach 1861-1863. W XIX w. było ok. 40 rodzin Lipowenów w społeczności tej świątyni, ich zajęcia to głównie ogrodnictwo („bostănăria”) i murarstwo („zidăria”). Z powodu niewystarczających środków cerkiew nie miała stałego księdza – funkcję duchownego pełnił nauczyciel, otrzymujący wynagrodzenie (30 lejów miesięcznie). Dziś społeczność Lipowenów znacznie się skurczyła, ale nadal istnieje i opiekuje się cerkwią.

Mănăstirea Vovidenia. Założenie mănăstirii datuje się do XVII wieku. Pochodzi od grupy rosyjskich mnichów, którzy przybyli tu po rozłamie w Rosyjskim Kościele Ortodoksyjnym za czasów patriarchy Nikona. Początkowo był to drewniany schit (mały klasztor) z drewnianą cerkwią. Jedna z ikon (Maica Domnului z Kazania) została przywieziona z Kazania przez przełożonego. Nazwa cerkwi/kościoła „Icoana Maicii Domnului din Kazan” pochodzi właśnie od tej ikony. W XVIII wieku miejsce było opustoszałe, ale potem zostało reaktywowane przez zamożną wdowę z Rosji, która przybyła z kilkoma mniszkami i służebnicą. W 1850 roku nastąpiła powódź, która zniszczyła część zabudowań (chilie, budynki pomocnicze), pozostawiając jedynie cerkiew. Po tym zostały odbudowane, na miejscu bardziej bezpiecznym, wyżej położonym. W klasztorze znajdują się dwie cerkwie. Cerkiew główna o hramie „Intrarea Maicii Domnului în Biserică” („Wstąpienie Matki Bożej do Świątyni”) – obrządek starego kalendarza, święto przypada 21 listopada starego stylu / 4 grudnia nowego. Cerkiew mniejsza (zimowa) z hramem Icoana Maicii Domnului z Kazania – świętowana dwa razy w roku: latem (8 lipca / 21 lipca nowego stylu) oraz jesienią (22 października / 4 listopada nowego stylu). Żyje tu wspólnota około 40 mniszek. W 2014 roku doszło do pożaru w klasztornych chiliach. Zniszczone zostały budynki mieszkalne, a straty oszacowano na około 100 000 lei rumuńskich. Nie było ofiar śmiertelnych. Ponowny pożar maił miejsce w 2018 roku, w którym zginęła kobieta w wieku 73 lat mieszkająca w jednym z budynków klasztornych.

Ostatnie świątynia, to Biserica Sfântul Ilie. Jest to całkiem nowa cerkiew i nie znalazłem żadnych informacji na jej temat, więc tylko fotki.

W sierpniu nie żartowaliśmy ;). Choć nam wyszło 1596 km.

W Babadag tak naprawdę nie ma nic do zobaczenia, może za wyjątkiem meczetu Geamia „Gazi Ali Pașa”. Meczet powstał około roku 1609–1610. Nie ma zachowanej inskrypcji dokładnie podającej datę budowy; natomiast w jednym z dokumentów lokacyjnych (waqf) z lat 1610-1611 pojawia się imię sułtana Mehmeta (według interpretacji — prawdopodobnie Mehmed III). Meczet doznał uszkodzeń — m.in. pożaru podczas wojny rosyjsko-tureckiej. W latach 1990–1999 przeprowadzono prace restauracyjne, m.in. przy wsparciu tureckiej fundacji, co pozwoliło przywrócić go do dawnej świetności. Minaret wykonany z kamienia i cegły; ma wysokość ponad 20 metrów.

Po południu dotarliśmy można powiedzieć do wybrzeża, a dokładniej do Jeziora Razim, które kiedyś było zatoką Morza Czarnego. Lacul Razim jest częścią rozległego systemu jeziorno-lagunowego, który obejmuje także inne zbiorniki, takie jak Lacul Golovița, Lacul Zmeica i Lacul Sinoe. Tworzą one razem tzw. kompleks Razim–Sinoe, rozciągający się na południe od Delty Dunaju. Powierzchnia jeziora to około 415 km², natomiast średnia głębokość wynosi ok. 1,5–2,5 m., Maksymalna głębokość dochodzi do. 4 m. Obecnie jest jeziorem słodkowodnym, ponieważ dopływa do niego woda z Dunaju (poprzez kanały i ramiona delty), a połączenie z morzem zostało sztucznie ograniczone. Lacul Razim i jego okolice stanowią część Rezerwatu Biosfery Delty Dunaju (UNESCO). To teren o ogromnej wartości przyrodniczej, pełen bagien, trzcinowisk i siedlisk ptaków wodnych. Występują tu liczne gatunki ptaków: pelikan biały, kormoran, czapla, mewa, rybitwa. Ryby to m.in. karp, szczupak, leszcz, sum i sandacz – co czyni ten obszar ważnym ośrodkiem rybołówstwa. My zaparkowaliśmy na biwak w rybackiej wiosce Sarichioi. Na wrzynającym się w jezioro cyplu.

Oczywiście pierwsze kroki skierowaliśmy do restauracji rybnej z pięknym widokiem na jezioro. Była degustacja kilku potraw z ryb, zupa rybna, a nawet kawior z karpia, sardynki i ryby wędzone, do tego piwo, ale i domowe wino, które bardzo nam posmakowało. Było tak pysznie, że do kampera wróciliśmy już po zmroku.