Kawala i Filippoi

Poranek jeszcze pochmurny, a nawet coś popadało, ale prognozy są łaskawe i dziś powinno być słonecznie.

Na pierwszy rzut idzie miasto Kawala. Nawet rozważaliśmy tu zostać na cały dzień i nocleg, ale miasto trochę nas rozczarowało. Owszem jest kilka ciekawych zabytków, ale chyba czuliśmy mały niedosyt. Już jadąc do centrum ukazał nam się ogromny akwedukt. Akwedukt, który widzimy dziś, pochodzi z czasów osmańskich i został zbudowany w XVI wieku, prawdopodobnie za panowania sułtana Süleymana Wspaniałego. Jednak jego fundamenty i trasa mogą pochodzić jeszcze z okresu rzymskiego lub bizantyjskiego, kiedy w tym miejscu istniał wcześniejszy system wodociągowy. Celem budowy było doprowadzenie wody z pobliskich wzgórz do miasta Kavala, które wówczas dynamicznie się rozwijało. Akwedukt ma 60 łuków i biegnie przez dolinę między starym a nowym miastem. Jego długość to około 280 metrów, w najwyższym punkcie sięga ok. 25 metrów. Zbudowany został z kamienia i cegły, a jego forma przypomina rzymskie akwedukty, choć konstrukcyjnie odpowiada raczej średniowiecznym mostom wodnym. Wieczorem akwedukt jest pięknie podświetlony, co podkreśla jego majestatyczną sylwetkę na tle starego miasta.

Znaleźliśmy wygodny duży parking u bram starego miasta.

Stoimy pod murami, które okalają wzgórze ze starym miastem. Ze względu na swoje strategiczne położenie, zarówno nad morzem Egejskim, jak i przy ważnych trasach lądowych obwarowania miasta odgrywały kluczową rolę w jego historii. Elementy murów miejskich w Kawali obejmują: mury przybrzeżne biegnące wzdłuż brzegu portu, chroniące stare miasto i port. Mury i fortyfikacje znajdujące się na wzgórzu półwyspu z widokiem na miasto i morze. Dodatkowy mur „długi mur” z 1307 r., przebiegający na wzgórzach nad miastem w celu kontroli drogi lądowej.

W końcu giniemy w gąszczu wąskich uliczek starówki. Miasto słynie z malowniczego położenia – stare miasto z wąskimi uliczkami i zabytkami wznosi się na wzgórzu, nad portem. Kawala jest też ważnym ośrodkiem portowym i turystycznym, stanowi bramę na wyspę Thasos oraz znana jest z produkcji tytoniu i przetwórstwa ryb. Założona jako Neapoli przez osadników z wyspy Tasos w VII w. p.n.e.; służyła jako port dla miasta Filippoi. Przez miasto przebiegała Via Egnatia, ważny szlak łączący Dyrrachium (dzisiejszą Durrës) z Bizancjum. Po upadku Bizancjum Kawala znalazła się pod panowaniem osmańskim w XV w. Miasto rozwinęło się jako ośrodek handlowy i portowy. XIX wiek przyniósł dynamiczny rozwój dzięki handlowi tytoniem; w mieście urodził się Mehmet Ali, założyciel nowoczesnego Egiptu. Po wojnach bałkańskich (1913) Kawala została przyłączona do Grecji; w czasie II wojny światowej była okupowana przez Bułgarię.

Zaraz przy porcie znajduje się Kościół Świętego Mikołaja. Jest częścią obrządku grecko-ortodoksyjnego i podlega metropolii Metropolis of Philippi, Neapolis and Thassos. Budynek wzniesiono w roku 1530 jako meczet nazwany „Meczetem Ibrahima Paszy”, za panowania osmańskiego, na zlecenie Ibrahima Paszy – wazira i zięcia sułtana Süleyman Wspaniały. Znajdował się on w dzielnicy Starego Miasta i był główną świątynią muzułmańską w tym rejonie, wchodzącą w skład szerszego kompleksu („imaret”) z instytucjami dobroczynnymi (meczet, medresa, łaźnie, sklepy). W latach 20. XX w. budynek został przekształcony na kościół chrześcijański – około 1926 roku rozpoczęto użytkowanie jako kościoła, natomiast w 1945 roku świątynia została poświęcona i nadano jej wezwanie św. Mikołaja (Agios Nikolaos) — patrona żeglarzy. Pomimo przekształcenia na kościół, budynek zachował kształt i elementy architektury osmańskiej. Jednym z przykładowych śladów po meczecie jest baza dawnego minaretu, na której zbudowano dzwonnicę.

Zamek w Kawali (gr. Κάστρο της Καβάλας) to jedna z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych budowli tego miasta. Znajduje się on na szczycie wzgórza Panagia, w najstarszej części Kawali, skąd rozpościera się wspaniały widok na port, morze i nowoczesną część miasta. Pierwsze fortyfikacje na tym miejscu powstały już w czasach starożytnych, gdy miasto nosiło nazwę Neapolis. W średniowieczu, w okresie bizantyjskim (około VI wieku n.e.), wzniesiono tu zamek obronny. Obecny kształt twierdzy pochodzi głównie z XIV wieku, kiedy Kawala znajdowała się pod panowaniem Bizancjum, a później Osmanów. W czasach tureckich zamek został rozbudowany i wzmocniony – służył jako garnizon wojskowy oraz punkt obserwacyjny.

Meczet Halila Beja dziś pełni funkcję miejsca wystaw i wydarzeń kulturalnych. Dokładna data powstania nie jest znana, ale przypuszcza się, że meczet został zbudowany około 1530 r. (początek XVI w.). Na miejscu meczetu istniała wcześniej bazylika bizantyjska św. Paraskewi (Αγίας Παρασκευής) – została odkryta podczas prac archeologicznych pod częścią budynku. Kompleks składał się nie tylko z meczetu, lecz również z medresy (ιεροδιδασκαλείο) – szkoły religijnej obok meczetu. Po wymianie ludności Grecja–Turcja (1923) budynki były użytkowane przez uchodźców. W latach 1930-40 kompleks pełnił rolę filharmonii miejskiej, stąd przydomek „Τζαμί της Μουσικής” („Meczet Muzyki”). Minaret (muezzinowa wieża) został rozebrany w latach 50. XX w.

Tutejszy Imaret budowano w 1813 roku na zlecenie Muhammad Ali Pasha, który pochodził z Kavali i został później władcą Egiptu. Obiekt pierwotnie pełnił funkcję kompleksu edukacyjno-charytatywnego w ramach osmańskiego systemu „külliye”. W skład kompleksu wchodziły m.in.: szkoła podstawowa (maktab), seminaria wyższe (medresy), sale wykładowe (dershane-mescit), kuchnia dla ubogich (imaret) oraz części mieszkalne-internatowe dla ok. 300 uczniów. Przez pewien czas działała biblioteka i drukarnia. Po wymianie ludności grecko-tureckiej (lata 20. XX w.) obiekt przestał pełnić pierwotną funkcję. W XX wieku służył m.in. jako schronienie dla uchodźców greckich z Azji Mniejszej. Imaret to przykład późno-osmańskiej architektury z wpływami barokowymi oraz elementami bizantyjskimi i klasycznymi. Dziś Imaret funkcjonuje jako luksusowy hotel — został odrestaurowany i adaptowany do potrzeb współczesnych gości.

Dom Ali Paszy to jeden z najważniejszych zabytków tego miasta, związany z postacią Mehmeta Ali Paszy (ok. 1769–1849) — założyciela nowoczesnego państwa egipskiego, który pochodził właśnie z Kawali. Budynek pochodzi z XVIII wieku (około 1780 r.) i jest doskonale zachowanym przykładem osmańskiej architektury mieszkalnej tego okresu. Dom zbudowano z kamienia i drewna, z charakterystycznymi drewnianymi wykuszami i dachówkami z czerwonej cegły. Składa się z dwóch kondygnacji i wewnętrznego dziedzińca z ogrodem, otoczonego murem. Wewnątrz znajdują się oryginalne meble, dywany, naczynia i stroje z epoki, które pozwalają zobaczyć, jak wyglądało życie bogatej rodziny osmańskiej w XVIII–XIX wieku. Pokoje są urządzone z typowym dla tamtych czasów orientalnym przepychem – z drewnianymi sufitami, rzeźbionymi drzwiami i ozdobnymi kominkami. Obecnie dom pełni funkcję muzeum Mehmeta Ali Paszy

W ogrodzie, przed wejściem do domy Ali Paszy, znajduje się konny pomnik Mehmeta Ali Paszy, wykonany z brązu, ufundowany przez Egipt w 1934 roku.

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny znajduje się w dzielnicy zwanej Panagia, przy ulicy Πουλίδου Θεοδώρου 68. Na miejscu dzisiejszego kościoła od co najmniej XV wieku znajdował się klasztor lub kaplica prawosławna, co potwierdzają lokalne przekazy. Obecny budynek świątyni został wzniesiony w roku 1957 w miejscu poprzedniej konstrukcji, która stała się groźna dla bezpieczeństwa. Świątynia pełni funkcję parafialnego kościoła prawosławnego – służącego mieszkańcom dzielnicy i miasta.

„Βραχάκια της Παναγίας” (dosłownie „skałki Pani Bogurodzicy”) to skalisty odcinek wybrzeża w dzielnicy Παναγία – czyli „Panagia”. Znajduje się on dokładnie pod latarnią morską (φάρος) na końcu półwyspu tej starej części miasta.

Z Kawali udaliśmy się do Filippoi. To starożytne miasto położone w północnej Grecji, w regionie Macedonii Wschodniej, niedaleko współczesnego miasta Kavala. Filippoi zostało założone około 356 r. p.n.e. przez króla Filipa II Macedońskiego (ojca Aleksandra Wielkiego). Król nadał miastu swoje imię — wcześniej istniała tam kolonia o nazwie Krenides („Źródliska”). Miasto leżało przy ważnej drodze Via Egnatia, łączącej Bizancjum z Dyrrachium (dzisiejsza Albania), co czyniło je ważnym punktem handlowym i militarnym. W 42 r. p.n.e. w pobliżu Filippoi odbyła się bitwa pod Filippi, w której wojska Oktawiana i Marka Antoniusza pokonały zabójców Juliusza Cezara — Brutusa i Kasjusza. Po tej bitwie miasto stało się kolonią rzymską (Colonia Iulia Augusta Philippensis). Filippoi są ważne dla historii chrześcijaństwa — to tutaj św. Paweł Apostoł założył pierwszą gminę chrześcijańską w Europie (ok. 49–50 r. n.e.). W „Dziejach Apostolskich” opisano jego spotkanie z Lidią z Tiatyry, pierwszą nawróconą w Europie. Ruiny Filippoi są wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO (od 2016 r.) jako „Archeologiczne stanowisko Filippi”. To jedno z najważniejszych miejsc archeologicznych w Grecji.