Ruiny starożytnego miasta Amphipolis

Wczoraj u Ateny na szwie po sterylizacji pojawiła się mała przepuklina. Szybka konsultacja przez internet ze znajomymi od kotów i wszyscy stwierdzili, że lepiej niech to zobaczy lekarz. Akurat 17 kilometrów od miejsca, gdzie staliśmy jest weterynarz, więc od razu rano udajemy się do weterynarza. Musimy chwilę poczekać, więc w tym czasie robimy sobie zakupy i uzupełniamy wodę. Tu znowu pomogła nam z dogadaniem się Kasia na Thasos – dziękujemy. Na szczęście okazało się, że to nic poważnego i czasami kotki po sterylizacji tak mają. Przy okazji Atena została przebadana.

Akcja z kotem zabrała pół dnia, ale jedziemy coś pozwiedzać. Cel to Archaeological Site of Early Christian Amphipolis. Ogromy teren i ogrodzony, chyba nie uda się zwiedzić, ale podchodzę do bramy, kłódka wisi otwarta, więc wbijamy, najwyżej nas ktoś pogoni. Obeszliśmy cały teren starożytnego miasta, a jak już wychodziliśmy przyjechała ekipa robotników, bo widać, że miejsce jest rewitalizowane. Pewnie pojechali na sjestę i nie zamknęli bramy.

Miejsce to znajduje się w obrębie starożytnego miasta Amphipolis (gr. Αμφίπολις) w północnej Grecji, w regionie Macedonia Środkowa, nad rzeką Strymonas. Miasto zostało założone w 437 r. p.n.e. przez Ateńczyków jako kolonia w Tracji. W obrębie akropolu miasta znajdują się pozostałości wczesnochrześcijańskich bazylik (V-VI w. n.e.), co świadczy o jego znaczeniu także w okresie późnym antyku. W okresie klasycznym i hellenistycznym Amphipolis było jednym z ważnych miast Macedonii i Tracji, prosperującym ośrodkiem handlowym i wojskowym. W okresie wczesnochrześcijańskim (V-VI w. n.e.) miasto odgrywało rolę ośrodka chrześcijańskiego – na jego akropolu wzniesiono cztery bazyliki trzy-nawowe oraz rzadką, wczesnochrześcijańską świątynię o planie sześciokątnym. Wskazuje to, że miasto przeszło transformację z typowo pogańskiego centrum miasta hellenistyczno-rzymskiego w ośrodek, gdzie chrześcijaństwo stało się dominującą religią — typowy przykład adaptacji krajobrazu miejskiego w czasach późnej starożytności.

Poniżej wioski kolejne starożytne pamiątki – Ancient wooden bridge of Amphipolis. To relikty starożytnego mostu nad rzeką Strymónas, w pobliżu starożytnych murów miejskich. Tego nie udało nam się już zobaczyć, bo teren był zamkniety więc tylko zdjęcie z za płotu. Most miał konstrukcję drewnianą, co czyni go bardzo rzadkim przykładem w archeologii greckiej. Znaleziono tu liczne pale drewniane wbite w dno rzeki – ich średnice wahają się od ok. 70 mm do 290 mm, a wysokość zachowanych fragmentów to około 1,5–2 m. Częścią konstrukcji były poziome belki drewniane — najdłuższa zachowana ma długość 4,5 m. Etap budowy sięga prawdopodobnie około 600-550 r. p.n.e., zaś most był używany przez wiele wieków, z naprawami i przebudowami w okresie klasycznym, hellenistycznym, rzymskim, bizantyjskim aż po okres osmański. Most pełnił strategiczną funkcję, łącząc miasto Amphipolis z portem i kontrolując przeprawę przez rzekę Strymon – był ważny zarówno handlowo, jak i militarne. Odkryty został w 1977 r. podczas wykopalisk w Amfípolis.

W oddali widać Byzantine Tower of Chandakas. Wieża usytuowana jest na zachodnim brzegu rzeki Strymonas, naprzeciw miasta Amphipolis, w odległości mniej niż 1 km od sąsiedniej wieży znanej jako Tower of Marmariou. Wieża została zbudowana prawdopodobnie w XIV wieku lub nieco wcześniej — okresu późnobizantyjskiego. Nazwa „Chandakas” odnosi się do byłej bizantyjskiej wioski o tej samej nazwie, z którą wieża była powiązana terenowo. Wieża pełniła funkcję obronno-obserwacyjną: kontrolowała przepływ rzeki Strymonas oraz most i teren przeciwny, prawdopodobnie zabezpieczając komunikację i przeprawę. W pewnym momencie była zależna od klasztoru – w niektórych źródłach wspomina się, że prawdopodobnie podlegała klasztorowi Monastery of Zografou na Górze Athos.

Natomiast wieżę Marmariou mogliśmy już zobaczyć z bliska i dokładnie. Wieża została wzniesiona w roku 1367, co potwierdza inskrypcja znajdująca się pierwotnie na budynku. Została zbudowana przez braci: Ioannis Megas Primikirios i Alexios Megas Stratopedarchis – urzędników Konstantynopola, którym należał ten teren. Jej budowa korzystała z „materiałów starożytnych”, czyli elementów pochodzących ze zrujnowanych budowli antycznych znajdujących się w okolicy – co było wynikiem ograniczonych zasobów w tamtym czasie. Funkcje wieży obejmowały m.in. nadzór nad mostem drewnianym przerzuconym przez Strymonas, jak również przechowywanie zbiorów rolnych pobliskich osiedli. W źródłach zaznacza się, że wkrótce po 1367 roku ( jeszcze przed 1384 r.) wieża została przekazana m.in. klasztorowi (np. Monastyr Pantokrator na Górze Athos). Z wieży rozciąga się bardzo ładny widok na dolinę rzeki Strymonas, na teren starożytnego Amfipolis oraz na okoliczne wzgórza.

W niewielkiej odległości od wieży można jeszcze zobaczyć Północny Mur Amfipolis. Północny mur stanowił fragment systemu obronnego Amfipolis, jednego z najważniejszych miast starożytnej Macedonii. Miasto założone zostało w 437 r. p.n.e. przez Ateńczyków, a następnie przejęte przez Macedończyków Filipa II i Aleksandra Wielkiego. Jego strategiczne położenie nad rzeką i w pobliżu bogatych złóż metali sprawiło, że wymagało solidnych umocnień. Mur północny ciągnął się wzdłuż północnej części wzgórza, na którym znajdowało się miasto, i miał za zadanie chronić je od strony lądu. Zbudowany był z dużych, starannie obrobionych bloków kamiennych (często wapienia lub miejscowego granitu), połączonych suchą techniką, bez zaprawy. Wzdłuż muru znajdowały się wieże strażnicze i bramy, które umożliwiały komunikację i kontrolę ruchu. Zachowane fragmenty muru pozwalają dziś zrekonstruować jego przebieg i układ obronny miasta.

Na koniec zostawiliśmy sobie lwa. Lew z Amfipolis, to monumentalny posąg z marmuru pochodzący z IV wieku p.n.e. Jest jednym z najważniejszych i najbardziej rozpoznawalnych zabytków starożytnej Macedonii. Posąg przedstawia potężnego lwa w pozycji siedzącej lub stojącej na tylnych łapach, z otwartym pyskiem, jakby ryczał — symbolizując siłę, odwagę i chwałę. Wysokość całkowita posągu to około 8–10 metrów (z cokołem). Lew został odkryty w 1912 roku podczas prac archeologicznych prowadzonych po I wojnie bałkańskiej. Jego elementy znajdowano w rzece Strymon. Badacze uważają, że pomnik powstał około końca IV wieku p.n.e., prawdopodobnie jako mauzoleum lub pomnik nagrobny dla ważnej postaci macedońskiej.

Tuż przed biwakiem rzuciliśmy jeszcze okiem na Ancient Argilos. Ancient Argilos (starożytne Argilos) to starożytne miasto greckie położone na wybrzeżu Tracji, w pobliżu współczesnego miasta Amfipolis. Argilos zostało założone około VII wieku p.n.e. przez kolonistów z Andros (jednej z wysp Cyklad). Miasto leżało nad Morzem Egejskim, przy ujściu rzeki Strymon, co dawało mu dogodne warunki do handlu i żeglugi. W okresie archaicznym i klasycznym Argilos było ważnym ośrodkiem handlowym, zwłaszcza dzięki położeniu na szlaku prowadzącym do bogatych złóż złota i srebra w górach Pangeon. Argilos rywalizowało z pobliskim Amfipolis o kontrolę nad handlem i zasobami regionu. Po założeniu Amfipolis w 437 p.n.e. przez Ateńczyków, znaczenie Argilos zaczęło maleć. Miasto zostało częściowo opuszczone, a ostatecznie utraciło znaczenie w okresie hellenistycznym.