Larisa

Tradycyjnie wschód słońca, nawet Atena była w niego zapatrzona.

Dziś na tapecie miasto Larisa, ale wcześniej przejazd przez Wąwóz Tempi. Przez wąski, około 10-kilometrowy przesmyk płynie rzeka Pinios, która przez tysiąclecia wyrzeźbiła głęboką dolinę o stromych, skalistych zboczach. Wąwóz Tempi ma również duże znaczenie mitologiczne i historyczne. Według mitologii greckiej było to miejsce zamieszkiwane przez Apollina i muzy, a także przestrzeń oczyszczenia po zabiciu Pytona. W starożytności dolina pełniła ważną funkcję komunikacyjną, stanowiąc naturalne przejście między Macedonią a Tesalią. Mieliśmy też tu zobaczyć Święte Sanktuarium Świętej Paraskewi, ale obecnie nie ma do niego dostępu. Nie wiem czy to remont mostu, czy zabrała go rzeka. W każdym bądź razie to ważne miejsce pielgrzymkowe prawosławia greckiego, poświęcone świętej Paraskevie, męczennicy i orędowniczce w chorobach oczu. Główny kościół jest częściowo wykuty w skale, co tworzy atmosferę naturalnej świątyni i odróżnia ją od typowych budowli sakralnych. Tuż obok znajduje się niewielka jaskinia z naturalnym źródłem, uważanym za agiasma, świętą wodę dedykowaną św. Paraskevi. Wielu pielgrzymów pije tę wodę lub nabiera ją w intencji zdrowia, szczególnie oczu. Wejście do jaskini jest bardzo wąskie i ograniczone (nawet jedna osoba może mieć trudność z wejściem).

Docieramy w końcu do Larisy. Praktycznie w samym centrum jest wygodny i bezpłatny parking, na którym spędzimy noc, ale najpierw spacer po mieście.

Po 4 co do wielkości mieście w Grecji spodziewaliśmy się coś więcej niż zobaczyliśmy. Oprócz kilku stanowisk archeologicznych w mieście nie ma praktycznie nic do zobaczenia. Zresztą greckie miasta wyglądają jak by powstały 50 lat temu, nowoczesne budownictwo i brak starej zabudowy. Mimo to próbujemy coś wyłuskać.

Sztuczne Jezioro Alkazar w Larisie to niewielki, rekreacyjny zbiornik wodny położony na terenie Parku Alkazar, jednego z najważniejszych obszarów zielonych miasta Larisa. Park rozciąga się w pobliżu rzeki Pinios i pełni funkcję głównego miejsca wypoczynku dla mieszkańców. Jezioro zostało stworzone sztucznie w celu podniesienia walorów krajobrazowych parku.

Pomnik Narodowego Ruchu Oporu, to pomnik poświęcony greckiemu ruchowi oporu z okresu II wojny światowej. Upamiętnia on zbiorowy wysiłek mieszkańców kraju, a w szczególności regionu Tesalii, w walce przeciwko okupantom w latach 1941–1944.

Kościół św. Charalambosa poświęcony świętemu Agios Charalambosowi – jednemu z czczonych świętych w tradycji prawosławnej. W jego strukturze funkcjonuje również podziemna kaplica poświęcona Świętej Paraskevi, w której odbywają się dodatkowe nabożeństwa w ciągu roku, szczególnie w okresie Wielkiego Postu.

Święty Kościół Metropolitalny Świętego Achilliosa, to główny katedralny kościół prawosławny miasta. Znajduje się na wzgórzu cytadeli, w widocznym punkcie z panoramą na park Alkazar i rzekę Pinejos. To jeden z najważniejszych obiektów religijnych i kulturowych miasta, centralne miejsce życia duchowego społeczności lokalnej. Tradycja związana z kultem św. Achilliosa sięga czasów wczesnochrześcijańskich. Już po śmierci świętego w IV wieku mieszkańcy Larissy mieli miejsce kultu i grób tego biskupa na wzgórzu. Pierwsza świątynia poświęcona św. Achilliosowi została wzniesiona około VI wieku jako trójnawowa bazylika wczesnochrześcijańska, która funkcjonowała przez wieki aż do XVI wieku i została odkryta archeologicznie w XX wieku. Dzisiejszy budynek stoi na miejscu tradycyjnej lokalizacji i kontynuuje wielowiekową historię kultu świętego.

Mnemeio Ippou (Μνημείο Ίππου), czyli Pomnik Konia, to jedno z najciekawszych zabytków starożytnej Larisy w Tesalii, regionu słynącego w antyku z hodowli koni i doskonałej kawalerii. Uważa się, że pomnik upamiętniał arystokratę lub dowódcę kawalerii, choć jego dokładna tożsamość nie jest znana.

Plac Matki to niewielki miejski park. W obrębie placu stoi pomnik przedstawiający matkę z dzieckiem, autorstwa greckiego rzeźbiarza Christosa Makropoulosa. Pomnik ten jest jednym z elementów przestrzeni i często staje się miejscem lokalnych uroczystości, na przykład obchodów Dnia Matki. Ponadto znajdziemy tu jesze kilka innych pomników i popiersi.

Święty Kościół Żywotnej Źródła to współczesna greckokatolicka cerkiew prawosławna znajdująca się w dzielnicy Ambelokipoi. Styl architektoniczny łączy tradycyjne formy bizantyjsko‑prawosławne (tradycyjny krzyżowiec z kopułą) z cechami współczesnej realizacji sakralnej.

Bezesteni to nazwa dużego, zakrytego rynku handlowego z czasów Imperium Osmańskiego, który znajdował się w Larissie. Był to rodzaj zamkniętej hali handlowej przeznaczonej przede wszystkim do handlu tkaninami i innymi wartościowymi towarami. Budynek znajduje się na najwyższym punkcie wzgórza Frourio, które było starożytną akropolem Larissy. Jego budowę datuje się na koniec XV i początek XVI wieku (około 1484–1506). Bezesteni stanowiło centrum ekonomiczne Larissy — wokół niego organizowała się główna część rynku miejskiego z targowiskami i innymi sklepami. Oprócz handlu, pełniło funkcje skarbców i archiwum miejskiego, gdzie przechowywano cenne towary, dokumenty i środki pieniężne. Budynek pełnił swoje funkcje handlowe aż do XVIII wieku. W XIX wieku po zniszczeniach (między innymi po pożarze w 1799) był wykorzystywany jako magazyn prochu strzelniczego i umocnienie obronne wzgórza.

Metso‑wizytański kościół w Larissie, to pozostałość średniobizantyjskiej świątyni znajdującej się na stanowisku archeologicznym wzgórza Frourio. Świątynia została zidentyfikowana jako średniobizantyjską, oznacza to, że powstała mniej więcej w XI–XII wieku n.e., w okresie rozwoju architektury kościelnej po ikonoklazmie i w trakcie odnowy życia religijnego w Cesarstwie Bizantyńskim. Stanowiła kontynuację tradycji sakralnej obecnej wcześniej na tym terenie, gdzie istniały wcześniejsze bazyliki i kościoły. Na podstawie wykopalisk ustalono, że budynek początkowo był jednonawową świątynią z apsydą otoczoną krużgankiem. Jego charakterystyczne elementy sugerują wpływy zarówno klasycznych bazylik, jak i centralnego planu z kopułą, co jest typowe dla architektury średniobizantyjskiej. Budowla opierała się na starszych fundamentach wczesnochrześcijańskiej bazyliki, co wskazuje na ciągłość użytkowania religijnego tego miejsca od wcześniejszych epok.

Balaneio to stanowisko archeologiczne związane z łaźnią z czasów wczesno‑bizantyjskich. Znaleziono tam pozostałości łazienek z charakterystycznymi pomieszczeniami dla kąpieli zimnej i gorącej oraz specjalnym systemem ogrzewania podłogowego. Ten obiekt jest prawdopodobnie częścią większego kompleksu. Ze względu na swój kształt i położenie łączony bywa z otoczeniem bazyliki św. Achilliosa.

Bazylika św. Achilliosa w Larisie to ważny zabytek wczesnochrześcijański. Jej nazwa pochodzi od św. Achilliosa, patrona miasta, który był biskupem Larisy w IV wieku i jest czczony jako święty zarówno w tradycji prawosławnej, jak i katolickiej. Bazylika została wzniesiona prawdopodobnie w okresie wczesnego Bizancjum, między IV a VI wiekiem, w miejscu, które wcześniej mogło pełnić funkcję sakralną w czasach rzymskich. Budowla reprezentuje typową architekturę wczesnochrześcijańską: jest to bazylika halowa z trzema nawami, prezbiterium wyodrębnione jest półokrągłą apsydą, a wnętrze było pierwotnie zdobione mozaikami i freskami przedstawiającymi sceny biblijne. Bazylika św. Achilliosa miała także znaczenie kulturowe i religijne dla mieszkańców Larisy. W pobliżu budowli znajdowały się groby i relikwie świętego, które przyciągały pielgrzymów. W późniejszych wiekach, w wyniku trzęsień ziemi i zmian politycznych, bazylika częściowo popadła w ruinę, ale wciąż zachowuje fragmenty fundamentów, kolumn oraz fragmenty mozaik, które pozwalają archeologom i historykom badać jej pierwotną strukturę i znaczenie.

Teatr w Larissie, pochodzący z okresu hellenistycznego, był typowym przykładem greckiego teatru kamiennego, w którym architektura i układ przestrzenny miały kluczowe znaczenie dla akustyki i widoczności przedstawień.

Przemierzamy dalej uliczki Larisy

W centrum Larisy, na skwerze znanym jako Platia Laou, znajduje się kościół lub kaplica pod wezwaniem Agios Bessarion – miejsce prawosławnego kultu, które jest znane i cenione przez mieszkańców miasta. Nazwa miejsca pochodzi od świętego Bessariona, Metropolity Larisy, który jest czczony w tradycji prawosławnej i którego imię noszą kościoły oraz kaplice w regionie. Święty Bessarion był historycznym metropolitą Larisy z XVI wieku, znanym z działalności duchowej i dobroczynnej.

Yeni Mosque (po turecku Yeni Cami, co oznacza „Nowy Meczet”) to historyczny budynek powstały w okresie panowania osmańskiego w mieście. Meczet został wzniesiony najprawdopodobniej w XIX wieku; dokładna data budowy i fundator nie są znane. Nazwa „Yeni” („nowy”) pochodzi stąd, że był ostatnim z kilku meczetów istniejących w Larissie w czasach osmańskich. Do 1924 roku służył miejscowej społeczności muzułmańskiej jako miejsce modlitwy. Po tzw. wymianie ludności między Grecją a Turcją (1923–1924) muzułmanie opuścili miasto, co doprowadziło do zaprzestania jego użytkowania jako meczetu. W latach 1939–1941 budynek mieścił bibliotekę miejską i niewielką kolekcję archeologiczną, która częściowo została splądrowana podczas II wojny światowej. Po relokacji zbiorów muzealnych do nowego muzeum, budynek pozostaje zamknięty dla publiczności, ale istnieją plany jego przekształcenia w punkt informacyjny i centrum kulturalne.

Palaiochristianika Loutra to archeologiczny i historyczny kompleks, fragmenty paleochrześcijańskich łaźni (tzw. balaneia). Główne struktury datowane są na VI wiek n.e. (okres wczesno‑bizantyjski / paleochrześcijański).

Czas na trochę relaksu i odpoczynku, piwko i winko na bardzo skromnym jarmarku bożonarodzeniowym.

Pomnik Holokaustu Żydów z Larisy, którzy zostali zamordowani w czasie Holocaustu przez nazistowskie Niemcy w czasie II wojny światowej. Pomnik został zaprojektowany i wykonany przez greckiego rzeźbiarza Γιώργος Χουλιάρας (Giorgos Chouliaras) i odsłonięty 5 kwietnia 1987 roku. Forma pomnika jest ekspresyjna: centralna część rzeźby przedstawia symboliczną, żałobną postać kobiety siedzącą z opuszczoną głową, co ma sugerować żal i pamięć o tych, którzy stracili życie.

Niedaleko tego placu jest polski sklep, firmowa placówka tutejszej polskiej masarni. Mieliśmy tu zrobić sobie zakupy na święta. Okazało się, że dziś sklep był czynny tylko 14 i pocałowaliśmy klamkę. Będziemy musieli tu przyjść jeszcze raz jutro rano.

Kawałek dalej kolejne antyczne ruiny, to Drugi Teatr Antyczny. Teatr zbudowano w drugiej połowie I wieku p.n.e. i powstał w czasach, gdy Larissa znajdowała się pod panowaniem rzymskim. Budowa wiązała się z przemianą pierwszego teatru, wcześniejszego dużego kompleksu, w arenę do walk gladiatorów i innych widowisk po rzymskim podboju, przez co miasto potrzebowało nowego miejsca do wystawiania przedstawień teatralnych i kulturalnych. Archeolog Athanasios Tziafalias sugerował, że teatr mógł być integralnie związany z festiwalem Eleutheria — obchodami obejmującymi zawody jeździeckie i lekkoatletyczne, a także występy teatralne, muzyczne i poetyckie. Znaleziono inskrypcję dedykowaną boginiom Demeter i Kore, co wskazuje, że w tym rejonie jeszcze wcześniej istniał świątynny kompleks (thesmophorion) poświęcony tym bóstwom.

Pomnik Hipokratesa znajduje się niedaleko Parku Alkazar. Jest to miejsce upamiętniające związek Hipokratesa z tym regionem, według źródeł historycznych Hipokrates spędził w Larissie ostatnie lata życia, praktykował tu medycynę i zmarł. W 1826 roku po powodzi rzeki Pineios przypadkowo odsłonięto grób, który lokalnie identyfikowano jako jego grób. Na jego cześć w 1978 roku wzniesiono pomnik i umieszczono rzeźbę przedstawiającą Hipokratesa (dzieło rzeźbiarza Georgiosa Kalakali).

I to by było tyle zwiedzania, myśleliśmy, że tak duże miasto, to pewnie wrócimy po zmroku. A tu 3 godziny i pozamiatane. Po powrocie na szybko zupa ogórkowa z przecieru Grażynki i Leszka.