Sozopol

Poranek na Przylądku Emona, śniadanie, kawa i jedziemy dalej na południe. W Nesebyrze małe zakupy i mycie kampera, bo już ufajdany był strasznie.

Do Sozopolu dojeżdżamy zaraz po południu. Jedziemy na parking przy starym mieście. Znajduje się w porcie, z widokiem na zabytkowy, ale opuszczony budynek szkoły morskiej. Parking o tej porze jest już darmowy, bo w sezonie turystycznym nie jest tani i doba by tu kosztowała jakieś 35 €. Teraz jest tu pusto i tylko miejscowi rybacy się kręcą.

Troszkę się odświeżyliśmy i ruszamy na podbój miasteczka. Miejscowość latem tętniąca życiem, teraz jes wymarła. Jest to ze sto knajp, a czynne teraz jest może z siedem. Trochę jesteśmy zawiedzeni, spodziewaliśmy się czegoś w stylu Nesebyru, ale to nie to. Co nie znaczy, że miejscowość nie jest ładna. Na pewno trzeba ją zobaczyć.

Jak wspomniałem wcześniej, stoimy z widokiem na starą szkołę morską. Stara szkoła morska w Sozopolu to jeden z charakterystycznych budynków w zabytkowej części miasta, położony w pobliżu nadmorskiego bulwaru i dawnego portu rybackiego. Obiekt ten powstał na początku XX wieku, w okresie, gdy Bułgaria rozwijała szkolnictwo morskie, a Sozopol był ważnym ośrodkiem żeglugi przybrzeżnej na południowym wybrzeżu Morza Czarnego. Szkoła służyła kształceniu przyszłych marynarzy, nawigatorów i rybaków, a także pełniła funkcję centrum edukacyjnego dla lokalnej społeczności, której życie od wieków związane było z morzem. Architektura budynku nawiązuje do stylu neoklasycznego z elementami secesji, popularnego w tym regionie w pierwszych dekadach XX wieku. Charakteryzuje się symetryczną fasadą, wysokimi oknami oraz dekoracyjnymi gzymsami. Elewacja w kolorze jasnego piaskowca kontrastuje z czerwonym dachem pokrytym tradycyjną dachówką ceramiczną. Z tarasów i okien szkoły rozciąga się malowniczy widok na port i otwarte morze. Po II wojnie światowej szkoła morska stopniowo utraciła swoje pierwotne znaczenie — część zajęć przeniesiono do większych ośrodków, takich jak Warna czy Burgas. Budynek jednak nie popadł w ruinę, przez pewien czas mieściła się w nim szkoła średnia, a później ośrodek kulturalny i muzealny. Obecnie jest opuszczony i niedostępny.

Z portu widać też Wyspy Świętych Iwana i Petera. Większa z nich, wyspa Wyspa Świętego Iwana (St. Ivan), ma powierzchnię około 0,66 km² i najwyższy punkt na wysokości ok. 33 m n.p.m. Mniejsza z nich, Wyspa Świętego Petera (St. Petar), leży bardzo blisko Iwana, jest znacznie mniejsza (ok. 0,025 km²) i osiąga wysokość około 9–10 m. Obie wyspy są częścią rezerwatu przyrodniczego i stanowiskem ważnym zarówno historycznie, jak i ekologicznie. Na Wyspie Świętego Iwana w VII–IV w. p.n.e. istniały osady trackie, a później greckie/siedliska starożytne. W południowej części wyspy znajdują się ruiny klasztoru Klasztor Św. Jana Chrzciciela („St. John the Baptist”), którego początki sięgają V–VI w. n.e. Na jego terenie wykopano m.in. fundamenty bazyliki, ruiny murów i elementy architektury. W 2010 r. na wyspie odkryto relikwie św. Jana Chrzciciela — co podkreśla jej duchowe i kulturowe znaczenie. Wyspa Świętego Petera także ma znaczenie archeologiczne — badania wykazały, że kiedyś mogła być częścią wyspy Iwana, a na niej odkryto pozostałości kaplicy i pokłady ceramiki z różnych epok. Wyspy są ważnym rezerwatem ptaków — na terenie obu zarejestrowano ponad 70 gatunków ptaków lęgowych.

Rozpoczynamy spacer ciasnymi uliczkami Sozopolu. Domy w Sozopolu, zwłaszcza te z XVIII i XIX wieku, są dwukondygnacyjne, z wyraźnym podziałem funkcji. Parter zbudowany jest z kamienia, masywny i chłodny, często służył jako magazyn lub warsztat rybacki. Piętro wykonane jest z drewna, z szerokimi oknami i charakterystycznymi wykuszami (tzw. erkerami), które wysuwają się nad wąskie uliczki, tworząc malowniczy rytm fasad. Dachy pokryte są czerwonymi dachówkami, co w połączeniu z ciemnym drewnem i jasnymi tynkami daje ciepły, harmonijny efekt. Uliczki są brukowane, wąskie i kręte, co odzwierciedla średniowieczny układ urbanistyczny.

W krajobrazie Starego Miasta wyróżniają się także cerkwie z czasów bizantyjskich i późniejszych – niskie, kamienne, często częściowo zagłębione w ziemi. Pierwsza to cerkiew świętych Konstantyna i Heleny. Budynek ma charakter kaplicy – co oznacza, że plan i bryła są skromniejsze niż w przypadku pełnych cerkwi miejskich. Kaplice takie powstawały w mieście od końca XIX wieku do początku XX w. było ich około 18. Wnętrze cerkwi, choć niewielkie, jest bogato zdobione ikonami.

Kaplice, które można zobaczyć, to dawne kościoły zniszczone podczas okupacji tureckiej. Na ich miejscu zbudowano kaplice, aby przypominały nam o minionych czasach i budziły w nas chrześcijaństwo. Jedną z nich jest kaplica Jezusa Chrystusa,

Tuż za kaplicą napotkamy pomnik Giorgos Gounaropoulos Monument. Giorgos Gounaropoulos (gr. Γιώργος Γουναρόπουλος) urodził się w 1889 (lub 1890) roku w Sozopol (Bułgaria) i zmarł w 1977 roku w Atenach. Był greckim malarzem, który tworzył w stylu bardzo indywidualnym — z pierwiastkami impresjonizmu, symbolizmu i surrealizmu, a jednocześnie czerpiąc z mitologii i światła. Choć opuścił rodzinny Sozopol dość wcześnie (rodzina przeprowadziła się do Grecji około 1904 roku) — miasto i Wybrzeże Czarnego Morza pozostały dla niego ważnym punktem odniesienia. Pomnik został stworzony przez bułgarskiego rzeźbiarza Mitko Galabov.

Kolejna to kaplica „Św. Dymitra” (Параклис „Св. Димитър”). Kaplica „Св. Димитър” stanowi część tego dziedzictwa — choć dane o jej konkretnej historii są skąpe, fakt jej wymienienia w urbanistycznych dokumentach świadczy o jej znaczeniu dla lokalnej społeczności. Św. Dymitr (Димитър) jest w prawosławiu znaczącym świętym – męczennikiem.

Kolejne ciekawe i widokowe miejsce, to Северна градска порта, czyli Północna Brama Miejska, to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w tym starożytnym nadmorskim mieście na bułgarskim wybrzeżu Morza Czarnego. Brama była częścią średniowiecznych fortyfikacji Sozopola, które powstały na fundamentach jeszcze starszych murów z okresu antycznego Apollonii Pontyjskiej – greckiej kolonii założonej tu w VII wieku p.n.e. Znajduje się w północnej części Starego Miasta, niedaleko nabrzeża i dawnego portu. Podczas wykopalisk archeologicznych odkryto tam fragmenty murów obronnych, basztę strażniczą, wieżę bramną oraz resztki ulicy prowadzącej do miasta. Odkrycia te pozwoliły odtworzyć obraz dawnego systemu obronnego Sozopola – z potężnymi murami, które chroniły miasto przed najazdami od strony lądu. Dziś miejsce to stanowi część otwartego kompleksu archeologicznego, dostępnego dla turystów. Na miejscu można zobaczyć zrekonstruowane fragmenty murów, pozostałości fundamentów i wież, a także tablice informacyjne opisujące historię bramy i rozwój urbanistyczny Sozopola na przestrzeni wieków.

Obok znajduje się cerkiew Świętego Mikołaja Cudotwórcy. To nowa budowla i została wzniesiona w 2011 roku.

Spacerujemy dalej, na drzewach pękają już granaty.

Dochodzimy do kolejnej atrakcji, to ruiny monastyru św. Apostołów. Świątynia mieści się na przylądku Cape Skamni. W czasach starożytnych miejsce to było częścią greckiej kolonii Apollonia Pontica. Sacrum sięga czasów VI–IV w. p.n.e. — w tym okresie trwały obrządki kultowe związane z boginiami Demeter i jej córką Persephone. Kolejne fazy użytkowania obejmują wczesnobizantyjską konstrukcję obronną i później (XII/XIV w.) duży bazylikowy kościół i kompleks klasztorny.

Za przylądkiem znajduje się budynek Galerii Sztuki. Galeria nosi oficjalnie nazwę „Art Gallery” i działa w ramach instytutu Municipal Cultural Institute “Museum Center” – Sozopol. Znajduje się w budynku dawnej szkoły „Sts. Cyril and Methodius School”. Budynek pochodzi z ponad stuletniej historii, z czasów bułgarskiego odrodzenia narodowego („Revival style”), i został uznany za zabytek kulturowy. Galeria została założona w 1991 roku. Permanentna ekspozycja mieści się na dwóch piętrach i obejmuje — zależnie od źródeł — około 287 do ponad 300 prac (obrazy, grafiki) oraz około 40 rzeźb.

Przed galerią znajduje się bardzo ciekawa kolumna. Rzeźba jest poświęcona dziełu świętych braci Cyryla i Metodego. Są oni przedstawieni na pomniku, a u jego podstawy wyryto nazwy wszystkich kościołów w mieście.

Przyszedł czas na krótki odpoczynek przy piwku, z widokiem na Morze Czarne.

Obok knajpki, gdzie piliśmy piwo znajduje się kolejny zabytek, to południowy mur obronny i wieża miasta. System fortyfikacji w Sozopolu powstał już w epoce antycznej, gdy miasto nosiło nazwę Apollonia Pontyjska. Pierwsze mury obronne zbudowano w VI–V wieku p.n.e. w celu ochrony miasta przed najazdami morskimi i lądowymi. Obecna Południowa ściana i wieża pochodzą z późniejszych okresów – ich obecny kształt to wynik wielokrotnych przebudów od czasów rzymskich po średniowiecze (IV–XIV w.). Fragment zachowanego muru ma długość około 80 metrów i miejscami sięga kilku metrów wysokości. Wyróżnia się okrągła kamienna wieża, która dawniej służyła do obserwacji i obrony portu. Konstrukcja muru wykonana jest z dużych kamiennych bloków i zaprawy wapiennej, z typowym dla okresu bizantyjskiego sposobem łączenia cegieł i kamienia (tzw. opus mixtum).

W centrum starego miasta trzeba też zobaczyć Łuk starożytnego miasta Apollonia. To rekonstrukcja fragmentu monumentalnej bramy wjazdowej do dawnego miasta Apollonia Pontyjska – jednej z najstarszych kolonii greckich nad Morzem Czarnym. Miasto zostało założone w VII wieku p.n.e. przez osadników z Miletu i przez wieki było ważnym ośrodkiem handlu, kultury i sztuki na wybrzeżu trackim. Kamienny łuk znajduje się w pobliżu starego portu i stanowi symboliczne wejście do starożytnej Apollonii. Ma formę klasycznego, półkolistego portalu zbudowanego z dużych bloków kamiennych, często odtwarzanych według znanych wzorców architektury grecko-rzymskiej. W jego pobliżu znajdują się fragmenty dawnych murów miejskich i pozostałości fortyfikacji, które niegdyś otaczały miasto.

Tuż obok znajduje się Cerkiew Św. Jerzego Zwycięzcy. Obecna świątynia została wzniesiona na miejscu wcześniejszego klasztoru oraz wielkiej bazyliki wczesno-średniowiecznej (X–XVII w.). W inskrypcji donorów greckojęzycznych podano, że świątynię „świętego wielkiego męczennika Jerzego” odbudowano w roku 1697 na podstawie danych dotyczących eparchii kalinickiej. Budynek ma plan trójnawowej pseudobazyliki z jedną apsydą. Wnętrze zawiera bogaty ikonostas i cenne ikony pochodzące z drugiej połowy XIX w. oraz relikwie: fragmenty relikwii św. Jana Chrzciciela, cząstkę Krzyża Świętego, relikwie św. Andrzeja Pierwszego Powołanego.

Praktycznie w samym centrum starego miasta znajduje się Plac Pocztowy. Plac jest znany przede wszystkim z historycznej zabudowy i kameralnej atmosfery, charakterystycznej dla starego Sozopolu. Plac pełni funkcję zarówno turystyczną, jak i lokalną – można tu znaleźć kawiarnie, małe sklepy, punkty usługowe, a także dostęp do pobliskiej poczty, skąd wzięła się jego nazwa. Wokół placu stoją budynki w tradycyjnym bułgarskim stylu, często z drewnianymi detalami, balkonami i kolorowymi fasadami, typowymi dla Sozopolu.

Necrópolis paleochrześcijańska w Sozopolu, znana również jako nekropolia w Apollonii Pontyjskiej, to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Bułgarii. Sozopol, założony przez kolonistów greckich w VII wieku p.n.e. pod nazwą Antheia, później przemianowany na Apollonię, był jednym z najważniejszych ośrodków handlowych i kulturalnych nad Morzem Czarnym. Nekropolia w Apollonii Pontyjskiej jest świadectwem długotrwałej obecności chrześcijaństwa w regionie. Początkowo, w okresie hellenistycznym i rzymskim, miasto było znane z kultu Apollina. Jednak z biegiem czasu, szczególnie od IV wieku n.e., Sozopol stał się ważnym centrum wczesnochrześcijańskim. Nekropolia zawiera liczne groby z okresu od IV do VII wieku, w tym groby ciałopalne, cistowe oraz dziecięce, często wyposażone w amfory lub inne naczynia ceramiczne. W wyniku wykopalisk archeologicznych w Sozopolu odkryto wiele cennych artefaktów, w tym ceramikę, monety, naczynia szklane i fragmenty marmurowych tabliczek z inskrypcjami. W muzeum archeologicznym w Sozopolu można zobaczyć m.in. rzymskie naczynia, ozdoby, a także relikwiarz z IV wieku, który zawierał relikwie św. Jana Chrzciciela, odkryte w 2010 roku na wyspie Świętego Jana.

Obok wznosi się Cerkiew Św. Cyryla i Metodego. To jeden z najważniejszych zabytków miasta, łączący w sobie walory historyczne, religijne i artystyczne. Zlokalizowana przy wejściu do Starego Miasta, tuż obok Muzeum Archeologicznego. Świątynia została wzniesiona pod koniec XIX wieku, w okresie, gdy Bułgaria odzyskała niepodległość. Choć z zewnątrz prezentuje się nowocześnie, jej wnętrze zachowało tradycyjny charakter cerkwi prawosławnej. Wnętrze zdobi bogaty ikonostas oraz freski przedstawiające sceny z życia świętych i wydarzeń biblijnych. Cerkiew jest znana z przechowywania relikwii św. Jana Chrzciciela, które zostały uznane przez Kościół prawosławny za autentyczne. Szczątki te zostały przebadane przez uniwersyteckie laboratoria w Oksfordzie i Kopenhadze, które potwierdziły ich pochodzenie z I wieku n.e. i bliskowschodnie korzenie. Relikwie są wystawiane w cerkwi w miesiącach letnich, a w zimowych przenoszone do cerkwi św. Jerzego Zwycięzcy.

Kolejna sakralna budowla to Църква Свети Николай Чудотворец w Sozopolu to współczesny, niewielki kościółek prawosławny, zbudowany w 2004 roku z inicjatywy lokalnej społeczności. Znajduje się tuż obok Muzeum Archeologicznego, w pobliżu południowej bramy Starego Miasta. Jest to jeden z najnowszych obiektów sakralnych w regionie. Świątynia została wzniesiona z darowizn i pracy ochotników, a jej wnętrze zdobi drewniany ołtarz. W 2014 roku otrzymała cząstkę relikwii św. Mikołaja z Bazyliki św. Mikołaja w Bari, we Włoszech.

Przechadzamy się przez port rybacki i sprawdzamy gdzie można kupić świeże ryby. Ale przyjdziemy tu rano po połowach. Robimy też przerwę na kolejne piwko.

W sąsiedztwie rzucamy też okiem na Cerkiew św. Zosima, która jest zamknięta. To urokliwa, XIX-wieczna świątynia prawosławna, usytuowana w północnej części miejskiego parku, tuż przy nadmorskiej promenadzie. Została wzniesiona w 1857 roku, a jej budowa zakończyła się w 1858 roku, kiedy to została konsekrowana. Świątynia jest poświęcona św. Zosimowi Sozopolskiemu, rzymskiemu legionistowi, który poniósł śmierć męczeńską za wiarę chrześcijańską w III wieku. Jest on uważany za patrona miasta Sozopol. Cerkiew jest jednonawowa, półziemna, z jedną apsydą, co jest charakterystyczne dla tradycyjnej bułgarskiej architektury sakralnej z tego okresu. Ściany zbudowane są z białego wapienia, a dach jest dwuspadowy. Wejście zdobi bogato zdobiona kamienna architektura z motywami roślinnymi i geometrycznymi. Nad drzwiami znajduje się marmurowa płyta nagrobna z wizerunkiem świętego, pochodząca z antycznej nekropolii, datowana na III–II wiek p.n.e. Wnętrze świątyni jest skromne, ale pełne duchowego uroku. Znajdują się tu ikony autorstwa lokalnych artystów, takich jak Yani i Dimitar, które stanowią cenne świadectwo tradycji ikonograficznych Sozopola.

Tutejsza plaża puściutka, ale są amatorzy kąpieli morskich i słonecznych. Plaża w Sozopolu ma wyjątkowy urok, łącząc piękno naturalne z historycznym klimatem. Najbardziej znana jest Plaża Centralna, położona tuż przy starym mieście. Piasek jest drobny i złocisty, a woda spokojna i ciepła.

Na obiad wracamy do portu, gdzie parkujemy. Akurat po tej stronie cyplu mieszczącego stare miasto świeci zachodzące słońce. Wybieramy knajpkę z nasłonecznionym tarasem i zamawiamy obiad.

Wracamy do kampera, po lampkę wina i piwo i zasiadamy na portowej ławeczce. Obserwujemy powolne życie portu i zachód słońca. Kiedy zachodzi idziemy odpoczywać do kampera.